بررسی گفتمان هویت فرهنگی در حروفنگاری اعلانهای دهۀ ۹۰ ایران، با استفاده از رویکرد گفتمان انتقادی فرکلاف و نشانهشناسی اجتماعی کرس و لیون (مورد پژوهشی: موزه آنلاین طراحان گرافیک ایران)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صنائی، دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز، ایران.
2 استادیار، دانشکده هنرهای صنائی، دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز، ایران.
3 استادیار، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز، ایران.
doi
10.22070/negareh.2023.17920.3254چکیده
از زمان شکلگیری طراحی گرافیک مدرن در ایران، عوامل و زمینههای متعددی در پیشبرد این رشته و کاربست حروفنگاری در آثار هنرمندان دخیل بوده است. در این راستا، گفتمانهای مختلفی ازجمله انتقادی، فرهنگی و اجتماعی تأثیر بسزایی در معناسازی و شکلگیری آثار حروفنگاری داشتهاند. اگر اعلانهای حروفنگاری را بهمثابۀ تولیدی گفتمانی در نظر بگیریم، در یک سوی آن هنرمند بهعنوان تولیدکننده و در سوی دیگر مخاطبان قرار دارند که معنای موردنظر طراح را درک و دریافت میکنند. هدف این تحقیق، شناسایی خواستگاه اجتماعی نشانههای اعلانهای حروفنگاری موزة آنلاین طراحان گرافیک ایران در دهة نود و نحوۀ بازنمود گفتمان هویت فرهنگی در این اعلانهاست. برای تحلیل گفتمان فرهنگی اعلانهای حروفنگاری موزة آنلاین طراحان گرافیک ایران از ترکیب دو روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف و نشانهشناسی کرس و لیوون استفادهشده است. سؤالات این مطالعه عبارتاند از: 1. هنرمندان حروفنگار دهۀ نود چه رویکردی نسبت به هویت فرهنگی داشتهاند؟ 2. نگرشهای تأثیرگذار بر انتخاب رویکرد اجرایی هنرمندان کداماند؟ تحقیق حاضر ازنظر هدف، بنیادی و از حیث روش، توصیفی-تحلیلی است. جمعآوری اطلاعات از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانهای صورت گرفته و روش تجزیهوتحلیل اطلاعات از نوع کیفی است. بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، میتوان گفت شکلگرایی در این دهه به ضرورتی تبدیلشده تا طراحان حروف را از یکدیگر متمایز کنند، گویی این هنرمندان توجه به شکل حروف را جزئی از اسلوب آفرینش نوگرایی میدانند؛ بهبیاندیگر برای طراح حروف دهۀ نود، محتوا مؤلفۀ ضروری طراحی حروف نیست؛ زیرا شکل و ظاهر رسالتش را در خلق لذت بصری حروف به اتمام رسانده است. هنرمند با بهرهوری غیر چشمگیر از مؤلفههای فرهنگی و تاریخی ایران، قصد دارد فصلی تازه از هنر مدرن را آغاز کند. او در این دهه، دیگر قصد توقف در لحظۀ تاریخی را ندارد و برای به تصویر کشیدن و ارائۀ هنر طراحی حروف خود تلاش میکند، نه اینکه به حواشی فرهنگی میدان دهد و بهعنوان فعال فرهنگی، با خلق حروفی که پاسخگوی نیازهای اجتماعی و فرهنگی هستند، به کار خود ارزش فرهنگی میدهد و در این فرایند اجتماعی، بهعنوان مبلغ و تولیدکنندۀ حروف ناب با ظاهر انتزاعی و شکلگرا، نقش بسزایی در اقتصاد هنر دارد.
