فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آب‌‌‌‌و‌‌هوا از عوامل اصلی و تعیین‌‌کننده در کمیت و کیفیت تولید محصولات کشاورزی است. در این پژوهش ارتباط میان میانگین ماهانۀ کمینه و بیشینۀ دما و بارش 223 ایستگاه هواشناسی همدید ایران به‌‌‌عنوان متغیّرهای مستقل با عملکرد گندم223 شهرستان به‌‌عنوان متغیّر وابسته در دورۀ آماری 2000-2017 در دو مقیاس زمانی ماهانۀ فصل رشد و کل دورۀ رشد واکاوی شد. روابط فضایی با استفاده از روش‌‌های تحلیل آمار فضایی در نرم‌‌افزار Arc/GIS 10.4.1 استفاده و با به‌کارگیری آزمون خودهمبستگی موران و رگرسیون وزن‌‌دار جغرافیایی آزمون شد. نتایج شاخص موران نشان داد که توزیع فضایی عملکرد گندم از الگوی خوشه‌‌‌‌ای پیروی می‌‌کند. تحلیل رگرسیون وزن‌‌دار جغرافیایی حاکی از تأثیر قابل‌توجه بارش بر عملکرد گندم با تأثیرگذاری 78 درصدی بود. همچنین نتایج نشان‌‌‌دهندۀ اثر مثبت بارش بر عملکرد گندم به‌‌‌ویژه در مناطق گرم و خشک مرکزی، شرقی، جنوب‌‌شرقی و جنوبی بود. نتایج نشان‌‌دهندۀ اثر مثبت افزایش دما بر عملکرد گندم در تمام سطح منطقۀ مورد مطالعه بود که به‌‌تدریج به سمت بخش‌‌های جنوبی به تناسب کاهش ارتفاع و افزایش میزان دما، از شدت اثر آن کاسته شد؛ به‌طوری‌که اثر افزایش دماهای روزانه (بیشینه) در مناطق سرد کوهستانی مثبت است؛ در‌حالی‌‌که با توجه به دمای بالای مناطق مرکزی به شرق و جنوب ایران به‌دلیل ایجاد تنش گرمایی در محصول گندم اثر منفی دارد. درمجموع نتایج تحلیل رگرسیون وزن‌‌دار جغرافیایی نشان داد که در مناطق مرطوب و پربارش، افزایش در مقدار دما به مطلوب‌‌تر از افزایش مقدار بارش است، به‌‌طوری‌‌که با افزایش دما میزان عملکرد افزایش می‌‌یابد؛ بنابراین می‌‌توان گفت در مناطق گرم و نیمه‌گرم کشور افزایش دما همراه با افزایش بارش می‌‌تواند بر عملکرد گندم اثر مثبت داشته باشد. در این مناطق بهتر است کشت گندم در ارتفاعات یا در مواقع سرد سال صورت گیرد و با استفاده از سیستم‌‌های آبیاری تنش خشکی را در مراحل حساس رشد گندم کاهش داد.