سازوکارهای توسعۀ کشاورزی چندکارکردی: کاربرد الگوسازی ساختاری تفسیری (ISM)
نویسندگان
1 دکتری توسعه کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
3 استادیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
doi
10.22111/gdij10.22111.2022.7011چکیده
توسعۀ کشاورزی چندکارکردی بهعنوان رهیافت نوین توسعۀ پایدار روستایی نیازمند برخورداری از الگوی فرایندی است که بتواند عوامل مؤثر بر توسعۀ آن را بهصورت گامبهگام شرح دهد. هدف پژوهش حاضر، تبیین سازوکارهای توسعۀ کشاورزی چندکارکردی (MFA) با استفاده از تکنیک الگوسازی ساختاری تفسیری (ISM) در شهرستان دهلران بهعنوان قطب تولید استان ایلام است. از بین کارشناسان و صاحبنظران توسعۀ کشاورزی، از 10 نفر بهصورت هدفمند مصاحبۀ عمیق و نیمهساختارمند شد. پس از تکمیل مصاحبهها و تحلیل محتوا به کمک نرمافزار MAX-QDA در شش گام از تکنیک الگوسازی ساختاری تفسیری و تکنیک MICMAC، مراحل توسعۀ کشاورزی چندکارکردی، تعیین سطح عوامل، روابط درونی بین هرکدام از عوامل مؤثر و طراحی سازوکار توسعۀ کشاورزی چندکارکردی انجام شد. براساس نتایج بهدستآمده، توسعۀ کشاورزی چندکارکردی مستلزم اجرای عواملی مانندِ سیاستهای حمایتی دولت، تقویت زیرساخت و بهبود وضعیت اقتصادی در وهلۀ اول است. درحقیقت این عوامل با قرارگرفتن در چهارمین گروه از تقسیمبندی MICMAC، در حکم ریشه و در پایینترین سطح الگوی ISM عمل کردند که از بین آنها، عامل سیاستهای حمایتی بهعنوان پایۀ الگوی مؤثر بر اجرای کارکردهای قابلتوسعه در کشاورزی قرار گرفت؛ بنابراین بایستی در اولویت توجه برای اجراییکردن قرار بگیرند. بهعبارتیدیگر در سایۀ حمایتهای دولت میتوان زیرساختهای مرتبط با کشاورزی و اقتصاد منطقه را تقویت کرد. سپس با ایجاد رونق اقتصادی میتوان تقویت سایر عوامل مؤثر ازجمله عوامل زیستمحیطی، عوامل اجتماعی، ارتقای دانش و مهارت، ساماندهی اراضی و مدیریت امور آب را که دارای قدرت هدایت و وابستگی زیادی بودند، تسهیل کرد. الگوی فرایندی طراحیشده بهصورت جامع دربرگیرندۀ مراحل، ترتیب، توالی و ارتباط بین عوامل مؤثر اجرایی است که میتواند بهعنوان یک راهنما و نقشۀ راه مورداستفادۀ سیاستگذاران و مدیران امر توسعۀ کشاورزی در راستای برنامهریزی برای توسعۀ نظاماند کشاورزی چندکارکردی و رسیدن به توسعۀ پایدار متناسب با شرایط منطقه قرار گیرد.
