فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فلزکاری یکی از مهم‌ترین هنرهای سنتی ایران‌زمین است که برای ساخت انواع ابزار و وسایل به کار می‌رود. حرم امام رضا(ع) در مشهد، تنها مرقد ائمه شیعه در ایران است و خدمت در این مکان آداب‌ورسوم گوناگونی دارد. ازجمله آدابی که اصل آن همچنان محفوظ باقی‌مانده، شستشو و غبارروبی حرم است. مطالعة حاضر با هدف شناسایی مجموعة ظروف فلزی مرتبط با شستشو و غبارروبی حرم رضوی و ارتباط بین این تزئینات با آیین غبارروبی صورت گرفته و در پی پاسخگویی به این سؤالات است که 1. وسایل شستشو و غبارروبی موجود در موزة آستان قدس رضوی شامل چه آثار و با چه کاربردهایی است؟ 2. از چه نقش‌ها و کتیبه‌هایی برای تزئینات روی اشیاء مورداشاره استفاده‌شده است؟ 3. ارتباط بین تزئینات فوق با آیین غبارروبی حرم مطهر رضوی چیست؟ روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای، میدانی و مشاهده مستقیم به‌منظور توصیف آثار است. نتایج تحقیق نشان داد وسایل شستشو و غبارروبی حرم رضوی موجود در موزة آستان قدس رضوی شامل پانزده شئ مختلف مانند آفتابه، لگن، گلابدان و قدح است که از دورة تیموری تا دوران معاصر را در برمی‌گیرند. نقوش هندسی، تصاویری از طبیعت و حیوانات با مضامین انتزاعی و اساطیری تزئینات این اشیاء را شکل داده‌اند. همچنین کتیبه‌هایی با خطوط نسخ، ثلث، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق بر روی برخی از آن‌ها کار شده است. مضمون کتیبه‌ها شامل وقف نامه، آیات قرآن و ادعیه است. اغلب این اشیاء پس از ساخت، به نیت وقف خریداری یا اهداشده‌اند. تنها مستثنا از این قاعده، آفتابه فولادی فیض‌الله شوشتری و آفتابه فولادی ابن سلیمان است. دیگر اشیاء چه ازنظر نوع نقوش و چه از منظر کتیبه‌ها دلیل قانع‌کننده‌ای برای رد این نظر که اشیاء پس از ساخت، خریداری و وقف‌شده‌اند، ارائه نمی‌دهند و به‌طورکلی، رابطة‌ خاصی بین نقوش و تزئینات این آثار با آداب مراسم غبارروبی مشاهده نشد.