سنجش تاریخی و مطالعة فنی و هنری صندوق چوبی امامزاده محروق نیشابور و دَرِ مقبره قطبالدین حیدر زاوهای تربتحیدریه
نویسندگان
1 کارشناس ارشد هنر اسلامی، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد
2 دانشیار دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران
doi
10.22070/negareh.2023.17946.3251چکیده
دورة ایلخانی را میتوان از درخشانترین ادوار تاریخ اسلامی ایران در ظهور بانیان، حامیان و کارگزاران عرصه معماری و تزیینات وابسته بدان دانست. ازجمله باید از دَرها و صندوقهای چوبی نام برد که هنرمندان سدة هشتم، کتیبههای زیبایی را به خط رقاع و کوفی در جوار گرههای هندسی همراه با نقوش گیاهی، منبت کردهاند. هدف مقاله سنجش تاریخی و بررسی ویژگیهای فنی و هنری صندوق امامزاده محروق نیشابور و دَرِ مقبره قطبالدین حیدر زاوهای در تربتحیدریه است. ازاینرو به دنبال پاسخ به این سؤال است که صندوق امامزاده محروق و دَرِ مقبره شیخ زاوهای متعلق به کدام دوره تاریخی بوده و دارای چه ویژگیهای هنری است؟ روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی و تاریخی بوده و روش گردآوری اطلاعات، کتابخانهای و بهویژه میدانی است. شیوة جمعآوری اطلاعات بهصورت تحقیقات میدانی، فیشبرداری، مطالعات کتابخانهای بوده و تصاویر آثار، توسط نگارندگان عکاسی و نقوش آثار با استفاده از نرمافزار طراحی کورل، ترسیمشده است. نتایج نشان میدهد منبتکاری عصر ایلخانی، غالباً با روسازی تخت و یا محدب، انجامشده است. تزیین قابلتأمل و اندیشه این دو اثر ازنظر فن و اذکار کندهکاریشده روی آنها نشان از ارادت و احترام به جایگاه امامزاده محروق و قطبالدین حیدر زاوهای و درویشان داشته و از سویی اعتقادات هنرمندان و بانیان را نشان میدهد. این اذکار و آیات بر وحدانیت، نیکی، عدالت، مهربانی و بخشش خداوند تأکیددارند. با توجه به نقشمایهها، کتیبهها و نیز پرداختن به جزئیات تاریخی، هنری و فنی آثار مورداشاره و تطبیق آن با تزیینات معماری اماکن و آثار شاخص دورة ایلخانی، چون بنای سلطانیه، شاهنامه ابوسعیدی و قرآنهای شاخص، دورة تاریخی دو اثر موردمطالعه، دوره ایلخانی تشخیص داده شد.
