جایگاه معنوی رنگ آبی در کتیبههای معماری اسلامی ایران از قرن دوم تا هشتم ه.ق
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سمنان
2 استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سمنان
doi
10.22070/negareh.2023.17614.3215چکیده
این مقاله مطالعهای است پیرامون تزیینات وابسته به معماری که در آن رنگ مهمترین عامل بررسی است. مسئله اصلی آن است که جز استفاده فراوان از رنگ آبی چه شواهد دیگری برای نشان دادن اهمیت آن وجود دارد. هدف از این پژوهش مشخص کردن رنگ ارجح در کتیبهنویسی و دلایل استفاده از آن با کمک تعداد بناهای باقیمانده به سبک نقاشی دیواری در ایران است. سؤالهای پژوهش عبارتاند از: 1. آیا ارتباطی معنادار بین مضمون و رنگ در کتیبههای منقوش بر دیوار وجود دارد؟ 2. در صورت ارجح بودن یک رنگ دلایل احتمالی آن چه میتواند باشد؟ روش تحقیق پژوهش حاضر بهصورت همبستگی و شیوه جمعآوری اطلاعات به طریق اسنادی و میدانی بوده است. نتایج پژوهش نشان داد هنرمند در تمامی مواقع جز مواردی محدود که دلایلی قابلقبول داشته است برای بیان ارزشهای معنوی و الهی کتیبههای مذهبی، در نگارش و یا پسزمینه از رنگ آبی استفاده کرده که یکی از دلایل آن گرانبها و ارزشمند بودن لاجورد بوده است. نکتة برجسته در انتخاب رنگ کتیبهها توجه به مسئله نوع زبان بود. شاهد این رخداد بهطور یکجا در کتیبههای فارسی و عربی قلعه افراسیاب قابلمشاهده است که هنرمند برای کتیبه با زبان فارسی و مضمون شعر از رنگ غیرآبی و برای کتیبه با مضمون مذهبی و زبان عربی از رنگ آبی که نشانگر کلام الهی و زبان قرآن میباشد، استفاده کرده است. بهاحتمال فراوان نزدیکترین فرهنگ تأثیرگذار بر این روش تزیینات مانویان هستند. همچنین برای مشخص کردن سهم عرفان و عقاید اسلامی نیاز به تحقیقات بیشتر وجود دارد.
