فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آثار محمّد سیاه‌قلم به‌دلیل تمرکز در نمایش انواع لباس‌ها قابل بررسی است. نظام پوشاک به‌عنوان یکی از عناصر نشانه‌ای توسط رولان بارت مطرح شد. اهداف این پژوهش، نشانه‌شناسی لباس‌ها در نگاره‌های محمّد سیاه‌قلم و رمزگشایی دلالت‌های آن‌هاست. دو سؤال این پژوهش شاملِ ۱. با توجّه به آراء رولان بارت، لباس‌ها در نگاره‌های محمّد سیاه‌قلم بر چه وجوه نشانه‌شناسی استوار است؟ ۲. وجوه افتراق و اشتراک لباس‌ها در نگاره‌های محمّد سیاه‌قلم با توجّه به جایگاه اجتماعی اقشار مختلف موجود در نگاره‌ها کدام است؟ این نوشتار به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از ابزار فیش، منابع کتابخانه‌ای و اسنادی به گردآوری مطالب پرداخته است. جامه‌ی آماری نگاره‌های سیاه‌قلم با محوریت ترسیم لباس‌هاست که نُه نگاره از میان منابع معتبر به‌صورت غیرتصادفی انتخاب شده و تا رسیدن به اشباع نظری به آن‌ها پرداخته شده است. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات به‌صورت کیفی بوده و از طریق توصیف و تحلیل نگاره‌ها از منظر مورد نظر -در عنوان پژوهش- در نگاره‌های سیاه‌قلم، مورد تجزیه و تحلیل و بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد؛ دقت نظر سیاه‌قلم در استفاده از پوشش به‌مثابه‌ی نشانه‌ی بصری، جهت معرفی شخصیت‌های نگاره‌هاست. در آثار سیاه‌قلم نمادها در اندازه و بلندی لباس، میزان پوشیدگی و هم‌چنین در سطحی دیگر، در استفاده از الحاقات وابسته به لباس قابل پیگیری و طبقه‌بندی است. رولان بارت اشاره دارد که نوع و میزان پای‌بندی به این نمادها، در تلقی مخاطب از سطح اجتماعی افراد قابل دریافت است که در شخصیت‌های خلق‌شده توسط سیاه‌قلم، لباس و نوع نمایش آن در پیکره‌ها، مخاطب را در تفکیک شخصیتیِ هرکدام از طیف‌های اجتماعی تصویرشده به‌وسیله‌ی وی هدایت می‌کند.