فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در هنر معاصر بازنمایی پیکر انسان به‌عنوان یک مؤلّفه نمادین بیش‌ازپیش موردتوجه قرار گرفته و بدن در وضعیت‌­هایی که تا پیش از آن مرسوم نبود به نمایش درآمد. در پست­ مدرنیته غربی نمایش بدن­‌های زخمی و بی­‌جان دلالت بر تروما و رنج انسان در عصر حاضر دارد؛ ولی پیکر مجروح و بی­‌جان شهید در نقاشی معاصر ایران نشانی از درد و تباهی ندارد. از این منظر هدف پژوهش حاضر تبیین دلالت­‌های معنایی تصویر پیکر شهید در منتخبی از آثار هنرمندان نقاش ایرانی در خلال سال­‌های 1360-1400 است. پژوهش حاضر سعی در پاسخ به این پرسش داشته که پیکر شهید در آثار نقاشان معاصر ایران چگونه بازنمایی شده و نشانه‌­های تصویری به‌کاررفته در تصویرگری شهادت بر چه مفاهیمی دلالت دارند. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و رویکرد نظری نشانه­‌شناسی تصویری است. شیوه گردآوری اطلاعات اسنادی و میدانی است و جامعه آماری پژوهش را آن دسته از آثار هنرمندان نقاش ایرانی تشکیل می­‌دهند که پیکر شهید را در لحظه شهادت یا برخوردار از نشانه­‌های شهادت به تصویر کشیده‌­اند. آثار هنرمندان برجسته و آثار راه‌یافته به جشنواره­‌ها به‌عنوان نمونه­های منتخب در نظر گرفته شدند. مطالعه نمونه‌های پژوهش حاکی از آن است که تصویر شهید به‌مثابه قهرمان تفاوت اساسی با مشخصه‌های تصویری قهرمان در سنت نقاشی ایرانی دارد. در بازنمایی پیکر، شهید هنرمند با اجتناب از نمایش بدنی تنومند و آراسته توجه را از ویژگی­های مادی به مشخصه­‌های معنوی قهرمان سوق می­دهد. نقاشان معاصر ایران برای تصویرسازی پیکر شهید از نمادهای مذهبی و ملی آشنا برای مخاطبین‌شان بهر برده­‌اند تا با تلفیق واقعیت و خیال، تصویری خلق کنند که نشان‌دهنده وجه نادیدنی شهید و شهادت به‌عنوان مفهوم والا و مقدس و منطبق بافرهنگ ایرانی-اسلامی باشد. جراحت و نقص در پیکر شهید، دلالت بر عبور از بدن مادی و پیوستن به عالم ماورا و سعادت ابدی دارد.