تحلیل انتقادی مبانی و قواعد ضبط‌المصاحف در جهان اسلام (بررسی موردی: علامت ‌سکون)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته الهیات، گرایش علوم قرآن و حدیث، گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

2 استاد یار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران(نویسنده مسئول)

3 استاد یار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران

doi
چکیده

علامت‌گذاری نص قرآن کریم در آغاز با نقطه‌گذاری حروف و کلمات شروع و موجب ایجاد چالشی جدی بر سر التزام و یا عدم التزام ضبط علامات مصاحف در میان عالمان در ادوار مختلف گردید. در این میان ضبط علامت سکون از مهم‌ترین چالش‌های مربوط به این مبحث بود. اگرچه ابوالاسود، برای حرف ساکن علامتی تعیین نکرد؛ اما نیاز به وجود این علامت در روان‌خوانی متن قرآن کریم موجب شد تا اندیشمندان ادوار بعد، دست به ابداع این علامت بزنند. ازاین‌رو علامت سکون در اعصار مختلف دارای شکل‌های متفاوت است. البته ضبط علامت سکون در ابتدا به‌صورت ساده و بدون قاعده انجام می‌گرفت؛ اما با مرور زمان و با به وجود آمدن شیوه‌های مختلف ضبط علامات در مراکز مختلف دو قطب جهان اسلام؛ یعنی مشارقه و مغاربه، برای ضبط این علامت نیز قواعدی تدوین شد. مقاله پیش‌رو به روش تحلیلی ـ کتابخانه‌ای، ضمن بیان روند شکل‌گیری انواع شکل‌السکون در ادوار مختلف، به بررسی شیوه ضبط علامت سکون قرآن کریم در جهان اسلام پرداخته است که درنهایت با بررسی چهار گونه ضبط‌السکون در ادوار و اماکن مختلف روشن گردید: علامت سکون در طول تاریخ دارای شکلی ثابت نبوده است؛ دوم: این علامت در بدو ابداع دارای قاعده‌ای خاص نبوده و با مرور زمان، قاعده‌مند گردیده است؛ این قاعده‌مندی برحسب خوانش و علم تجوید شکل گرفته که مطابق با دیدگاه طیف تسامح‌گرایانه ضبط‌السکون صورت پذیرفته است.