فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سوره یوسف تنها سوره‌ای از قرآن کریم است که به‌طور کامل از ابتدا تا انتها مختص یک داستان است و در قرآن با عنوان (احسن‌القصص) از آن یاد شده است؛ مانند بسیاری از هنرها، نگارگران نیز در نگاره‌های خود از این داستان برای خلق آثار هنری استفاده کرده‌اند. هدف از انجام این پژوهش تطبیق محیط نگاره‌های یوسف و زلیخا با مفاهیم قرآنی و بررسی عناصر کالبد معماری و شخصیت‌های داستانی موجود در آیات 32-30 و 25-23 سوره یوسف است. سؤال‌های این تحقیق عبارت‌اند از: 1- ویژگی‌های کالبدی معماری و شخصیت‌های داستانی یوسف و زلیخا، چگونه در نگاره‌های قرون 10-9 انعکاس یافته‌اند؟ 2- تا چه حدی این نگاره‌ها با مفاهیم قرآنی مطرح‌شده در خصوص این داستان مطابقت دارد؟ روش این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و شیوه جمع‌آوری اطلاعات، اسنادی ـ کتابخانه‌ای است. جامعه آماری تحقیق مشتمل بر شش نگاره داستان اتاق هفت‌در و هفت نگاره مرتبط با داستان دست‌بریدن زنان مصر است. نتیجه این پژوهش در خصوص نگاره‌های اتاق هفت‌در، نشانگر این است که بین تمامی نگاره‌های بررسی‌شده، از بعد ویژگی‌های کالبدی، نگاره کمال‌الدین بهزاد، پایبندی بیشتری به مفاهیم قرآنی دارد. از منظر ویژگی‌های شخصیت‌های داستانی نیز بجز نگاره موجود در مثنوی جامی (قرن10ق/ 16 م) که با مفاهیم قرآنی تطابق چندانی ندارد، نمود این مفاهیم در سایر نگاره‌ها مشهود است. در خصوص نگاره‌های مربوط به دست‌بریدن زنان، محیط کالبدی نگاره‌های نگاره پنج‌گنج (قرن 10ق/ 16 م)، تصویر مجلس زلیخا (قرن 10ق/ 16 م)،  نگاره جامی (قرن 10 ق/ نیمه دوم 16م) و نگاره جامی (قرن 10ق/ 16 م) تطابق بیشتری با آیات قرآنی داشته، ولی، در بخش شخصیت‌های داستانی، میزان مطابقت با آیات قرآنی کمتر است. در مجموع، هر دو دسته نگاره بخش کالبدی نگاره‌ها از منظر توجه به مفاهیم قرآنی غنی‌تر از بخش شخصیت‌های داستانی هستند. همچنین می‌توان گفت هنرمندان فقط بر اساس مفاهیم قرآنی، داستان حضرت یوسف‌(ع) و زلیخا را به‌تصویر نکشیده‌اند و برداشت‌های شخصی و تفاسیر و ذوق هنری هنرمندان نیز در خلق آثار نقش مهمی داشته است.