واکاوی پیوند آب بارش‌پذیر با فرارفت رطوبت در ایران زمین

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه اصفهان

2 استاد اقلیم‌شناسی،‌ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 استاد اقلیم‌شناسی، دانشگاه زنجان، دانشکده علوم انسانی، زنجان، ایران

doi
10.22111/j10.22111.2022.6698
چکیده

در این پژوهش ، از داده‌های نم ویژه، مؤلفه مداری و نصف‌النهاری جریان باد در تراز 850 هکتوپاسکال، همچنین از داده‌های روزانۀ آب بارش‌پذیر سنجندۀ مودیس آکوا در بازۀ زمانی 15 ساله (2017-2002) استفاده شد؛ سپس در طول این دوره روزهایی که متوسط آب بارش‌پذیر آن‌ها دو انحراف معیار از میانگین ِدوره فاصله داشت انتخاب و برای این روزها و دو روز قبل از آن شار رطوبت بدست آمد.یافته‌ها نشان می‌دهد در روزهایی که متوسط آب بارش‌پذیر بالا است (تیر و مرداد)، کرانه‌های دریای خزر بویژه در بخش‌های جنوب‌غربی آن و شمال‌غرب کشور شار رطوبت نیز بیشینه است. جریانات شمال‌شرقی و شرقی که در نتیجۀ استقرار یک کم فشار در شمال‌شرقِ دریای خزر از روی دریای خزر می‌گذرند،‌ با ترابرد رطوبت به کرانه‌های خزر و شمال‌غرب وقوع بیشینه‌ی آب بارش‌پذیر را باعث می‌شوند. استقرار پرفشار جنب حاره بر روی دریای عرب از یک سو و یک کم فشار حرارتی بر جنوب شرق عربستان، شار رطوبت را از دریای عرب، خلیج عدن، دریای عمان و خلیج فارس به سوی کرانه‌های جنوبی و جنوب‌غربِ کشور افزایش داده و در نتیجه مقدار آب بارش‌پذیر نیز افزایش می‌یابد. در پاره‌ای از موارد مشاهده شد، جریاناتی که از شمال‌شرق و جنوب وارد کشور می‌شوند در دشت لوت و کویر مرکزی همگرا شده و رطوبت جو این نواحی را نیز افزایش می‌دهند.بر اساس نتایج بدست آمده، حضور کم‌فشار در غرب قزاقستان و استقرار پرفشار در دریای عرب و کم فشار در شرق عربستان نقش کلیدی در فرارفت رطوبت به ایران و افزایش رطوبت جو آن دارند.