فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از میان شاخه‌های پرشمار هنرها، خو‌شنویسی در جهان اسلام از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. ارنست کونل، محقق آلمانی اوایل سده بیستم، درباره خوشنویسی اسلامی مباحثی مطرح کرده که به نظر باید با نگرشی متفاوت مورد تحلیل و نقد قرار گیرد، تا ضمن پرهیز از روحیه حاکم بر اندیشه وی، بشود سره از ناسره را در آرای وی جدا و در یک چارچوب منظم تبیین کرد. هدف این پژوهش تحلیل و نقد تبیینی جایگاه و اهمیت خوشنویسی اسلامی ازنظر ارنست کونل است. مسئله این است که 1. کونل چگونه نسبت میانِ اسلام، هنر و بنیان‌های خوشنویسی اسلامی را تبیین کرده است؟ 2. آرای وی با آنچه در رساله‌­های خو­شنویسی دوره‌های مختلف وجود دارد، چه تفاوت‌ها و تشابه‌هایی دارد؟ روش تحقیق بر تحلیل و نقد، تفسیر، تشریح و تبیین آرا بر اساس متون سنتی و روش سنتی نقد انجام‌شده و شیوه جمع­آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌­ای است. نتایج پژوهش نشان داد کونل به‌عنوان محقق عینی گرا اگرچه هنر خوشنویسی اسلامی را برخاسته از کتاب وحی می­داند اما به نظر وی اسلام نقش محدودکنندۀ هنر فیگوراتیو داشته که ازنظر وی همین موضوع باعث رشد هنر خوشنویسی شده، همچنین عملکردِ خوشنویسی را نیز تحت تأثیر ایدئولوژی اسلام در خدمت قدرت و سلیقه حاکمان می­داند. از منظر سنتی، بااینکه آموزه‌های دینی، حدودی را بر هنر تحمیل می‌کنند، اما اطلاق ایدئولوژی بر اسلام خطا و منشأ خطاهای دیگر در تفسیر دانش و هنر برخاسته از متن آن می‌گردد. اسلام از یک کلیت برخوردار است و نمی‌توان آن را با عقاید و نِحَل بشری قیاس کرد. حکمت معنوی اسلامی در صورت و معنای هنر خو­شنویسی متجلّی شده و به دلیل تقلیل دین به حد ایدئولوژی، این وجه مهم از آن نادیده گرفته‌شده است. با استناد به رساله­‌های خوشنویسی به این نتیجه می‌رسیم که عناصر هنر خوشنویسی دارای مؤلفه معنوی و کار‌کرد آن، نمادین است و هنرمند از طریق خوشنویسی به کسب معرفت، وصول به کمال و انتقال آن به هنرش می­پردازد. این نکته نیز از دید کونل پنهان مانده و وی متوجه صراحت رساله‌های خوشنویسی در تأکید بر معنویت اسلامی نشده است.