بررسی تطبیقی ساختار و گونه شناسی تندیسهای عَلم دوران صفوی، قاجار و معاصر
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد صنایعدستی، گروه صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر
2 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان
doi
10.22070/negareh.2022.16297.3050چکیده
بهجز مفاهیم بنیادین و نمادین عَلم، موضوع سیر تکامل ساختار آن از تعداد تیغهها و تندیسها تا هنرهای سنتی بکار رفته، از موضوعات کمتر پرداختهشده است. آفرینش نوع خاصی از آثار دستساز با پشتوانه اعتقادی که بیشتر آن را تندیسها تشکیل میدهند، در محدوده یک کشور استثنایی است. هدف، تعیین سیر تکامل عَلم در ایران، بررسی نوع و شکل تندیسها و مفاهیم نمادین آنها در دوران صفوی، قاجار و معاصر است. پرسشهایی که پژوهش حاضر تلاش دارد به آنها پاسخ دهد عبارتاند از: 1. ساختار عَلم، نوع تندیسها و مفاهیم نمادین آنها در دوران صفوی، قاجار و معاصر شامل چه مواردی است؟ 2. مبنای گونه شناسی تندیسها در ادوار یادشده بر چه اساسی استوار است و چه جزئیاتی را شامل میشود؟ روش تحقیق، توصیفی –تحلیلی و شیوه جمعآوری اطلاعات کتابخانهای و میدانی است که با بررسی بیش از 200 عَلم و تندیس مرتبط با آن به سرانجام رسید. از این تعداد، 30، 60 و 110 نمونه به ترتیب به دوران صفوی، قاجار و معاصر تعلق دارد. نتایج اثبات کرد ساختار عَلم در دوره صفویه تک تیغه و بدنه بادامیشکل است و تنها تندیس آن سر اژدهاست که ریشه در فرهنگهای شرقی دارد. در عهد قاجار، عَلم سه و پنجتیغه و تندیس طاووس، کبوتر، مرغ رُخ و شیر به آن افزوده شد که پرندگان، اغلب دُم افراشته دارند. در عصر معاصر، بهویژه در چهار دهه اخیر ساختار عَلم عریضتر شده و در ساختار آن از تندیس حیوانات چهارپا چرنده نیز استفاده میشود. گونه شناسی تندیسها نیز بر مبنای هنرهای سنتی و فنون بکار رفته در ساخت آنها و نیز کالبد ظاهری، اجزاء تشکیلدهنده پیکره و تزئینات استوار است.
