بررسی نقوش گیاهی در تزئینات گچبری طاقنمای گنبد خانه مسجد جامع هفتشویه اصفهان
نویسندگان
1 فارغالتحصیل کارشناسی ارشد، گروه صنایعدستی، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر اصفهان
2 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر اصفهان،
3 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر اصفهان
4 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده صنایعدستی، دانشگاه هنر اصفهان
doi
10.22070/negareh.2022.16587.3082چکیده
مسجد جامع هفتشویه در ورودی روستای هفتشویه از منطقه قهجاورستان در شمال شرقی شهر اصفهان واقعشده است. این مسجد عصر سلجوقی به دلیل آسیبهای بسیار در سده هشتم هجری قمری موردبازسازی کلی قرار گرفت که در این میان بیشتر بهظاهر بنا توجه شد تا به استحکام آن، درنتیجه اکنون با یک بنای نیمه مخروبه روبهرو هستیم. از تزئینات گچبری بر جامانده در این بنا میتوان به محراب و بخشی از طاقنمای جبهه غربی گنبد خانه اشاره کرد. هدف این پژوهش شناخت ویژگیهای بصری نقوش گیاهی آرایههای گچی موجود در طاقنمای ضلع غربی گنبد خانه مسجد جامع هفتشویه است. در راستای دستیابی به هدف پژوهش، پرسش اصلی این است که 1. ویژگیهای تزئینات نقوش گیاهی طاقنمای گنبد خانه این مسجد چیست؟ 2. پرکاربردترین نقوش بهکاررفته کدام است؟ این پژوهش توصیفی-تحلیلی به شیوهی کتابخانهای در بخش نظری و به شیوه میدانی در بخش عملی انجامگرفته و روش تجزیهوتحلیل اطلاعات کیفی است. نتایج مطالعات نشان داد نقوش اسلیمی دارای انواع تک قوس، دو قوس و سه قوس بوده که با سه نوع تزیین شامل طرح هندسی، شیارهای منحنی هلال مانند و طرح بادبزنی در دو ساختار سر اسلیمی به شکل بادامچه و بدون شکل بادامچه کارشده است. نقشمایه گل شش پر نیز در انتهای قوسهای اسلیمی و یا بهصورت مجزا همچون زوائد رویبندها قابلمشاهده میباشد و نوار تزئینی با طرح کنگرهدار شانه عسلی بهعنوان تزیین در نقوش استفادهشده است. روش مرسوم قرینهسازی در طراحی موردتوجه نبوده و هنرمند بیشتر از روش بیقرینگی بهره برده و تلاش دارد تا تعادل و توازن طرح را با اعمال ارزشهای بصری در نقشمایهها حفظ کند. نقشمایهها در کتیبه به بهترین شکل با یکدیگر در تعامل هستند و به موقعیتها، کمبودها و کنشهای یکدیگر پاسخ میدهند.
