مطالعه و بررسی میدانیِ بازشناسی رنگین نگارههای کوه دمبه اصفهان
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه باستان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 عضو هیئتعلمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری
3 استادیار گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان
4 دانشیار، گروه باستان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22070/negareh.2022.16602.3086چکیده
سنگنگاره، بازنمایشی تصویری از فرهنگ، اندیشه و برهمکنشهای گوناگون انسانی-محیطی در عرصهی زیستبوم است. این هنر از منظر تاریخی، از رایجترین شیوههای بیان و انتقال پیام جوامع بوده که در قابها و دیوار پوشهای سنگی-صخرهای بازتاب یافته و بهمثابه رسانه، از پیشازتاریخ تاکنون تولید و بازتولید میشدند. فراوانی و گوناگونی سنگنگارهها در اغلب مناطق فلات ایران بر تلاش بیشتر بهمنظور مطالعه آنها تأکید دارد؛ بنابراین، شایسته توجه است زیرا اغلب سنگنگارهها، در زمانهای گذشته و عموماً توسط افراد، گروهها و در جوامع نانویسا تولید میشدند. با توجه به ایجاد سنگنگارهها در موقعیتهای سنگی-صخرهای، استان اصفهان از مناطق ویژه در ارائه این نوع باز نمایشهای هنری به شیوه رنگین نگاره است. از این منظر، تاکنون جایگاه اصفهان در مطالعات باستانشناسی هنر کمتر شناختهشده است؛ بنابراین سنگنگارههای کوه دمبه در محدودهی شهر اصفهان موردپژوهش قرار گرفت. ازآنجاکه سن سنجیهای دقیق در تعیین زمان ایجاد سنگنگارهها وجود ندارد؛ هدف این مقاله به بازشناسی و ادراک موضوعی نقشمایهها و صحنههای روایی و تجزیهوتحلیل آزمایشگاهی رنگین نگارههای این مجموعه اختصاصیافته است. در راستای این اهداف، سؤالات پژوهش عبارتاند از: 1. رنگین نگارههای کوه دمبه اصفهان دربرگیرنده چه نوع نقوشی هستند؟ 2. شیوه و یا سبک ترسیم رنگین نگارههای کوه دمبه اصفهان چگونه است؟ 3. عناصر تشکیلدهنده رنگدانه مورداستفاده در خلق نقوش رنگی کوه دمبه اصفهان کدماند؟ 4. رنگین نگارههای کوه دمبه اصفهان در چه دورهای ایجادشدهاند؟ 5. رنگین نگارههای کوه دمبه اصفهان با کدام مناطق ایران و چه نوع دادههای فرهنگی قابلمقایسه و بررسی هستند؟ این پژوهش به روش کیفی و کمی و مبتنی بر گردآوری اطلاعات به شیوه کار میدانی، آزمایشگاهی و اسنادی است. نتایج پژوهش، درمجموع چهلویک نقشمایه شناسایی شد. آنها به شیوه فیگوراتیو و شبح گونه در سبکهای طبیعتگرایانه، واقعگرایانه و انتزاعی صحنههایی از فعالیتهای گوناگون معیشتی فردی و گروهی را نمایش میدهند. بر مبنای مطالعات آزمایشگاهی رنگ استفادهشده در ایجاد عناصر نقشی ترکیبی از اکسید آهن و کلسیت است. به نظر میرسد سنگنگارهها توسط فرد یا گروهی مشغول یا آشنا با راهبردهای معیشتی کوچگری رمهداری، زراعت و صنایعدستی ایجادشده باشند.
