آنالیز فضایی سکونتگاههای روستایی سرزمین ایران
نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22111/j10.22111.2021.6519چکیده
آنالیز الگوی چینش سکونتگاههـای پهنه سرزمینی ایران، در ایجاد و توسعه کانونهای مدنی مؤثر است و میتواند در تهیة سند آمایش بنیادین کاربرد گستردهای داشته باشد. این پژوهش در قلمرو دانش آمایش و با هدف ادراک سرزمینـی ، به بررسی و آنالیز فضایی سکونتگاههـای روستایی، با روش کمی - تحلیلی و مـدلسازی، با استفـاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) پرداخته است. ریختشناسی فضای سکونتگاههای روستایی ایران با نگاه به عوامل محیطی چون؛ ارتفاع، شیب، جهت شیب، سطوح محدب و مقعر، دمای سطح زمین، بارش، رطوبت نسبی مورد توجه قرار گرفت و با بررسی و تلفیق این عوامل، مدل داده-های رستری و مفاهیم جدیدی ابداع و تبیین شد. پس از آستانهگذاری و کدگذاری مدل دادههای رستری، سیستمهای شکلزای پهنه سرزمینی ایران استخراج و سپس الگوی چینش فضایی سکونتگاههای روستایی و توان مدنیّتزای محیطی در هر یک از سیستمها و زیرسیستمهای شکلزا تحلیل و بررسی شد. همچنین توان مدنیّتزایی محیطی با مؤلفههای مورفولوژیکی شامل ارتفاع، شیب و جهت شیب محاسبه و تحلیل شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که الگوی چینش فضایی سکونتگاههای روستایی، در تعامل با سیستمهای شکلزا و مؤلفههای مورفولوژیکی - اقلیمی بوده است و همچنین آنالیز فضای سکونتگاهی میتواند نقشی مهم و تأثیرگذار در تحقق اهداف راهبردی نظام سکونتی ایران، در چهارچوب اصول آمایش بنیادین داشته باشد.
