مطالعه تطبیقی الگوی ساختاری مشابه در الواح چوبی سدههای چهارم و پنجم هجری (مورد پژوهی: الواح چوبی موجود در موزه تخت جمشید شیراز، مجموعه رابنو، موزه عربی قاهره با تاریخ 363 ه.ق و موزه ملی ایران با تاریخ 520 ه.ق)
نویسندگان
1 استاد دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر
doi
10.22070/negareh.2023.17103.3165چکیده
امروزه چند لوح چوبی متعلق به مزار امام علی(ع) که به دستور عضد الدوله دیلمی ساخته شد(363 ه.ق) در موزههای جهان نگهداری میشود؛ اما یک لوح چوبی دیگر مربوط به همین دوره که در موزه تخت جمشید شیراز وجود دارد، دارای الگوی مشترک در ساختار و کتیبههایی با مضمون مشابه با این آثار میباشد و حاوی محتوای شیعی توأم با حمایت او هستند. علاوه بر این آثار، یک لوح چوبی با تاریخ ساخت 520 ه.ق در موزه ملی ایران وجود دارد که دارای اشتراکاتی با آثار مورداشاره است. هدف از انجام این پژوهش بررسی اصول الگوی ساختاری و کتیبههای این آثار و تطبیق آنها با یکدیگر است. سؤالات هم عبارتاند از:1. این آثار چوبی دارای چه ساختاری در طراحی و کتیبهها هستند؟ 2. اصول ساختاری طراحی و کتیبههای این آثار تا چه اندازه به هم شباهت دارند؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی میباشد و شیوه جمعآوری اطلاعات کتابخانهای، اسنادی و میدانی با استفاده از ابزار فیش و عکاسی است. روش تجزیهوتحلیل اطلاعات کیفی است. نتایج نشان داد آثار چوبی نامبرده ازنظر ساختار و ترکیببندی از الگوی مشترک پیروی میکنند و ترکیببندی آنها به شکل محرابی است. در تمامی آثار موردبررسی از نقوش گیاهی برگرفته از دوران ساسانی استفادهشده است. همچنین کتیبههایی به خط کوفی ساده با مضامین و طراحی مشابه وجود دارد. سبک و متن کتیبههای الواح چوبی موردبررسی را میتوان با تاریخ مشابه در لوح چوبی موجود در موزه ملی ایران با تاریخ متأخرتر مشاهده کرد که نشاندهنده ادامه و حفظ سبک حکاکی روی چوب توسط هنرمندان است. بیشترین وجه اشتراک در لوح چوبی موجود در موزه تخت جمشید شیراز و لوح چوبی موجود در مجموعه رابنو دیده میشود و تنها وجه افتراق آنها استفاده از کتیبههای بیشتر در لوح چوبی مجموعه رابنو است. با توجه به متن مشترک کتیبه الواح چوبی متعلق به مزار امام علی(ع) با لوح چوبی موجود در موزه تخت جمشید شیراز، میتوان نتیجه گرفت که لوح چوبی موزه تخت جمشید هم جزئی از همان مجموعه ارزشمند است.