فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظام حاکم و اساسی در یک معماری دینی وجود عنصر گنبد است که در ادوار مختلف به شیوه‌های گوناگون ساخته شده است که گاهی ساده و گاهی با نقوش گیاهی و هندسه‌ی خاصی زینت یافته‌اند. معمولاً ساختار بناهای مذهبی و آرایه‌های به کار رفته در آن از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردار بوده و نماینده دوره‌ی تاریخی و مکتب همان عصر هستند و میتوان نقش‌مایه‌‌های بکار رفته در آرایه‌های معماری را حامل پیام دانست. «بقعه سید رکن الدین» واقع در شهر یزد از بناهای مذهبی برجای مانده از دوره آل مظفر است که آرایه‌های بکار رفته در آن بنا بر بسیاری از آثار معماری منطقه‌ی مذکور تأثیرگذارده است. پژوهش حاضر با رویکردی متفاوت از شیوه‌های مرسوم مطالعه آرایه‌های معماری، به واکاوی لایه‌های گوناگون نقش‌مایه‌های‌ بکار رفته در دیوارنگاره‌های  سقف گبند بقعه سید رکن الدین می‌پردازد  و هدف آن، شناخت تحولات فرهنگی و سیاسی دوره آل مظفر در شهر یزد بر اساس مطالعه پیوند میان فرم و معنی در این اثر است. برای نیل به این هدف از روش شمایل شناسی اروین پانوفسکی  بهره بردیم تا به این سوالات پاسخ دهیم: 1- نقشمایه‌های سقف گنبد بقعه سیدرکن الدین حاوی چه مضامینی است؟ 2- از خوانش شمایل شناسانه این نقشمایه‌ها چه مفاهیمی دریافت می شود؟روش تحقیق در این پژوهش کیفی به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی است که به روش اروین پانوفسکی با رویکرد شمایل شناسانه در سه مرحله تحلیل می‌شود. گردآوری اطلاعات بصورت کتابخانه‌ای و تصاویر پروژه به صورت میدانی جمع‌آوری شده است. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کاربردی است. نتایج مطالعات نشان داد: در سقف گنبد این بقعه از آرایه‌های گیاهی، نوشتاری، هندسی به رنگ‌های آبی لاجوردی، قرمز شنگرف و سبز بهره برده شده است.  نقوش شمسه، ستاره و تقسیمات بکار رفته بر اساس اعداد پنج و شش و هفت و دوازده‌گانه ‌ به عنوان زیرساخت نقش‌مایه‌های زیر گنبد طراحی شده است؛ موضوعات و مفاهیم مرتبط با نقش‌مایه‌های بکار رفته بر اساس منابع دسته بندی شد؛ بر این اساس موضوع نقوش بکار رفته شامل: توحید و احدیت خداوند، پیامبر(ص)، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت، عدالت، دوازده امام شیعیان، هفت سبع سماوات، قداست عدد پنج در اسلام (پنج رکن ایمان، پنج نماز یومیه، پنج تن آل عبا)، حقانیت، اشراق، باروری و اقتدار و شکوه شناسایی شد؛ در مرحله سوم بر اساس تفسیر شمایل شناسانه پیوند میان نقش و طرح متاثر از رویکرد مذهبی- اجتماعی شهر یزد در دوره ساخت بنا و بینش اسلامی بانیان بنا با تاکید بر شیعه اثنی عشری، بیان شد.