تبیین تطبیقی نظام‌های هندسه فراکتال در سازماندهی معماری و آرایه‌های مسجد نصیرالملک

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی، گروه معماری، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی.

2 دانشیار، گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران

3 استاد، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران

doi
10.22070/negareh.2022.16197.3028
چکیده

هندسه ایرانی حاصل جهان‌بینی معمار ایرانی در شناخت دیدگاه‌های فلسفی، علوم طبیعی و ریاضیات کاربردی است. ساختار معماری و کاربرد آرایه‌های هنر ایرانی برگرفته از الگوهای هندسه طبیعت در سازماندهی انواع کاربندی‌ها و تزئینات آسمانه، دیدگاه مخاطب را به هستی‌شناسی و زیباشناسی در مفاهیم نقش‌ها می‌گشاید. در این راستا از منظر علوم جهان‌شناختی نوین، علم فراکتال مطالعه در ساختار و هندسه طبیعت است که در این منطق یک تعامل مستقیم بین معماری ایران، کارکرد، به کارگیری هنر تزئینات و هندسه فراکتال مطرح می‌شود. اهداف این پژوهش عبارت است از: ۱. تببین انتظام هندسی و اقتباس ویژگی‌های کاربردی در ساختار فراکتال ۲. توصیف چگونگی ترکیب‌بندی و سلسله‌مراتب اتصالات در مسجد نصیرالملک از منظر معماری سامانه‌ای ۳. ارزیابی کیفیت فراکتالی نقش‌های آسمانه در طاق‌چشمه‌های مسجد نصیرالملک بر مبنای الگوهای جامع فراکتال. بنابراین پرسش‌هایی که مطرح می‌شود: ۱. آیا نظام‌های هندسه طبیعت در سازماندهی معماری مسجد نصیرالملک قابل تبیین است؟ ۲. چگونه عناصر معماری، ترکیب‌بندی و ایجاد آرایه‌ها در مسجد نصیرالملک با ویژگی‌های هندسه فراکتال قابل تطبیق است؟ روش تحقیق همبستگی و نوع پژوهش کاربردی است که به صورت پدیدارشناسانه و کیفی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، منابع علمی و مراجع الکترونیکی انجام می‌شود. تجزیه و تحلیل به شیوه الگوبرداری فرمی و کارکردی است. در این مطالعه هفت مرحله هندسه‌مدار در مراتب سازماندهی ساختار نمونه فراکتالی تبیین می‌شود. نظام‌های هندسی فرم‌های آزاد و هندسه متمرکز به مرکز در فراکتال به عنوان ساختار خودسازمانده، روند معتبری را در سازماندهی معماری و آرایه‌های مسجد نصیرالملک نشان می‌دهند. ویژگی‌های هندسه فراکتال، استوار بر خودمتشابهی، خودسازماندهی و وحدت است که در ارزیابی کیفیت فراکتالی مسجد نصیرالملک با استفاده از مدل تطبیقی-توصیفی شرح داده می‌شوند. بر اساس نتایج تحقیق، انتظام‌های هندسه طبیعت به عنوان ایده‌ای کارآمد در ساختار معماری، ترکیب‌بندی عناصر، سلسله‌مراتب اتصالات و بیان مفاهیم زیباشناسی هنر تزئینات در سازماندهی معماری و آرایه‌های مسجد نصیرالملک ایجاد شده ‌است.