فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تزئینات در معماری ایرانی تنها حاوی جنبه‌­های زیبایی شناسانه نیست و آرمان‌ها، آرزوها و بروندادهای فرهنگی منبعث از زمینه‌­های ملی، مذهبی و عرفی به‌عنوان مبانی روایت در آن به چشم می­‌خورد. کاشی‌کاری دوره قاجار نمونه مهمی از روایت عقاید و زیست مردمان آن دوره است که با شناخت این تصاویر می­‌توان درک مستندی از اوضاع فرهنگی آن به دست آورد. هدف از تحقیق یافتن مؤلفه‌های مؤثر بر شکل‌گیری تصویر در کاشی‌کاری خانه‌های تاریخی شیراز در دوره قاجار است. سؤال اصلی پژوهش این است که ارزش‌­های بصری شمایل‌­نگارانه نقوش تزئینات کاشی‌کاری شیراز کدم‌اند؟ روش تحقیق در این مقاله مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی و پیمایشی و بر اساس روش شمایل‌­نگاری پانوفسکی است. شیوه جمع‌آوری اطلاعات از طریق داده‌­های اسنادی-کتابخانه‌­ای و مشاهدات میدانی شامل برداشت شخصی از خانه‌های تاریخی است. روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات نیز بر اساس تحلیل شمایل­‌نگارانه تصاویر است. پس از بررسی 15 خانه دارای کاشی‌کاری مستند و معتبر و تحلیل تصاویر بر اساس روش شمایل شناسانه نتایج نشان دادند نحوه بیان و روند منسجم داستانی-روایی در کاشی‌کاری خانه‌های تاریخی دوره قاجار در شیراز نشانگر سه تمایل موازی در بیان؛ شامل پایبندی به فرهنگ عمومی در قالب تصاویر ملی-تغزلی و مذهبی، گرایش مالک به جریانات متجدد مانند تصاویر عمارت اروپایی و یا شغل‌های با محوریت فن‌آوری صنعتی و تمایلات درونی فرد است. این سه گرایش نه‌تنها در قالب شکل کلی تصویر بلکه درزمینه تعیین رنگ و نوع بیان هر روایت نیز قابل‌مشاهده است.