بررسی و تحلیل تصویر داریوش در نقش برجستههای بیستون و نقش رستم
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، تاریخ تطبیقی تحلیلی هنر اسلامی و مدرس مدعو گروه هنر اسلامی دانشکده هنر دانشگاه شاهد
doi
10.22070/negareh.2022.15450.2932چکیده
هنر هخامنشی اگر اوج قلۀ هنر ایران در دوران پیش از ورود اسلام نبوده باشد، دستکم میبایست آن را یکی از اوجهای درخشان هنر ایران در همۀ ادوار آن دانست؛ هنر رسمی هخامنشی، اغلب در نقش برجستههای صخرهای و دیواری ظهور یافته و داریوش اول، بیشترین نقش را در شکلگیری این هنر داشته است. نقش برجستههای صخرهای بیستون و آرامگاه داریوش در نقش رستم، دو یادمان اصلی و کتیبه دار هخامنشی بوده که در زمان داریوش برپاشده و تصویر او را در دو قاب مجزا اما ممتد نمایش دادهاند. هدف این پژوهش، بررسی و شناخت بصری و معنایی تصویر داریوش بهعنوان مهمترین عنصر مشترک در این دو نقش برجسته و تبیین ارتباط تصویر پادشاه با دیگر عناصر بصری موجود در این آثار بوده است. سؤالات پژوهش عبارتاند از 1. نقش برجستههای بیستون و نقش رستم چه تصویری از داریوش را نمایش داده و چه نسبتی میان این دو تصویر وجود دارد؟ 2. اصلیترین خط بصری پیونددهندۀ نقش برجستههای بیستون و آرامگاه داریوش کدام بوده و معنای آن چیست؟ 3. تصویر داریوش در دو نقش برجسته مذکور چه تفاوتی داشته و این تفاوت از کجا ناشی شده است؟ این پژوهش با روش توصیفی_تاریخی_تحلیلی انجامشده و اطلاعات موردنیاز آن از طریق منابع کتابخانهای گردآوریشده است. در این مقاله، تصویر پادشاه و دیگر عناصر بصری در دو نقش برجسته بیستون و آرامگاه داریوش موردبررسی قرارگرفته و تلاش شده تا تصویر شفافتری از داریوش (شاهنشاه پارسی) در هنر رسمی هخامنشی نمایان گردد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که در نقش برجسته بیستون، داریوش، شاهنشاه پارسی پیروز، مقتدر و برحقی نمایش دادهشده که با خواست اهورامزدا و حمایت سپاهیانش، توانسته بر شورشیان و مخالفان دروغزنی که قصد برهم زدن اتحاد شاهنشاهی هخامنشی را داشته چیره گردد. تصویر داریوش در نقش رستم نیز شاهنشاه پارسی مقتدر، معتقد و پارسامنشی را نمایش داده که با خواست اهورامزدا و با پشتیبانی همراهان و سپاهیانش، بااقتدار و انصاف بر سرزمینهای بسیاری فرمانروایی کرده و اینک آمادۀ عزیمت به جهان دیگر است. تصویر داریوش در نقش رستم تکرار تغییریافتۀ تصویر او در بیستون بوده و اصلیترین خط بصری پیونددهنده میان این آثار، ایستادن داریوش در برابر اهورامزدا در ارتباطی دوسویه و منحصربهفرد بوده که به معنای برگزیده شدن او از جانب خدای بزرگ است. علاوه بر ماهیت و کارکرد متفاوت دو نقش برجسته، تفاوت تصویر داریوش در این دو اثر، بهواسطۀ بومیسازی و شبیهسازی بیشترِ تصویر شاه و خدا در نقش رستم بوده است.
