تحلیل جنبههای نمادین آیه نور در محرابهای مساجد ایران سدههای ۵ تا ۱۰ق
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران
2 عضو هیات علمی گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر ، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
doi
10.22070/negareh.2022.15610.2952چکیده
از دیرباز بکارگیری نمادها در هنر و معماری موردتوجه بوده است، شاید بتوان ادعا کرد که یکی از مولفههایی که معماری را ماندگار میسازد و آن را از یک هنر زیبا به یک هنر کامل و ماندگار بدل میکند، امکان بهرهگیری این هنر از نمادها و سمبلها در آن است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی نمادشناسی آیه نور و کنکاش دقیق برای یافتن مفهوم نمادین آیه نور در قالب تزئینات معماری اسلامی در مساجد ایران میباشد. و در صدد پاسخ به این سوالات است که: ۱. مفهوم نمادین آیه نور به چه صورت در تزئینات مساجد ایران نمایش داده شده است؟ ۲. کدام نقش بیش از دیگر نقوش از اشتهار و کاربرد بیشتری برخوردار است؟ روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی و بر اساس مطالعات کتابخانهای و اطلاعات میدانی است. نتایج این تحقیق نشان میدهد: آیه نور یکی از معدود مواردی است که در قرآن کریم به عنصری به عنوان نماد اشاره میکند. همانطور که از معنای آیه قابل برداشت است خداوند برای درک بهتر مفاهیم در ذهن مخاطب، نور خود را با تمثیل از چراغی درون محراب بصورت نماد بیان میکند. پس از تفسیر آیه به وسیله مفسران و عالمان اسلامی، نقش قندیل در هنر اسلامی به عنوان مفهوم نمادین آیه نور بصورت مکرر استفاده شده است. به غیر از این نقش، نمادگرایی آیه نور، در دیگر عناصر تزئینی مسجد همچون مقرنسها، کاربندیها به وجوه منظم و مشبکهای حائل نور که در آنها هندسه و نور به یاری یکدیگر تجلیگر هستی هستند قابل مشاهده و تحلیل است. به علت ارتباط مستقیم بین ماهیت تصویری قندیل و مثالی که در آیه نور ذکر شده است، این نقش بیش از دیگر نقوش تزئینی مساجد، به عنوان یادآور آیه نور عمل کرده است.
