فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در شرق گیلان، دو بقعه منقوش‌ منسوب به امام‌زاده سید محمد یمنی(ع) وجود دارد: یکی در روستای لیچای لشت‌نشاء و دیگری در روستای کیسُم آستانه‌اشرفیه. دیوارنگاره‌های این بقاع، شامل نقاشی‌های مذهبی عامیانه است. در بقعه لیچا، نام نقاش با امضای «مشهدی آقاجان لاهیجانی» مشخص است ولی در بقعه کیسُم، نام نقاش نامعلوم است. در هر دو بقعه، برخی خط نگاره‌ها و مجالس نقاشی شده از یک روایت، در نگاه اوّل شبیه هم به نظر می‌آیند و همین سبب ‌شده است تا بعضی پژوهندگان، نقاش بقعه کیسُم را همان نقاش بقعه لیچا، یعنی «آقاجان لاهیجانی» معرفی کنند. هدف اصلی این پژوهش، مطالعه شناخت هویت نقاش هنرمند بقعه کیسُم است. از اهداف فرعی این مقاله، تعیین پیشینه و بازشناساندن دیوارنگاری‌های آسیب‌دیده براثر حریق در بقعه کیسُم است. سؤال‌های این تحقیق عبارت‌اند از: 1. بر اساس مطالعه مقایسه‌ای، چه شناختی از هویت نقاش بقعه کیسُم حاصل می‌شود؟ 2. کدام بقعه ازنظر پیشینه دیوارنگاره‌ها، متقدم بر دیگری است؟ این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ‌‌ مقایسه‌ای انجام‌گرفته و شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز به روش کیفی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد اگرچه کلیشه‌های استفاده‌شده در برخی کتیبه‌نگاری‌های دو بقعه، یکسان است، ولی برخلاف نظر پژوهندگان پیشین، نقاش گمنامِ بقعه کیسُم نمی‌تواند «آقاجان لاهیجانی» باشد؛ و دیوارنگاره‌های بقعه کیسُم را باید متأخر‌تر از دیوارنگاره‌های بقعه هم‌نام‌اش در لیچا دانست. همچنین استنتاج شد برای دیوارنگاری‌ در بقعه کیسُم، از کلیشـه‌های ساخته‌شده از روی آثار «استاد رضا لاهیجانی» استفاده‌شده است.