فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسجد صاحب‌­الامر از ابنیه‌ی تاریخی و مذهبی تبریز است که وجود آرایه­‌های فلزی خاص نصب­‌شده بر روی در­ آن که اکثراً متعلق به دوره قاجار می­‌باشند، این مکان را از بُعد هنری نیز حائز اهمیت ساخته است. با در نظر داشتن این نکته که آثار و پدیده‌­های هنری را اغلب می­‌توان محصول شرایط و تحولات مختلف اجتماعی موجود در جامعه معاصر آن دانست، مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که تحولات اجتماعی و اندیشه‌­های غالب در دوره قاجار چه تأثیری در ظهور چنین آرایه­‌هایی داشته و آرایه‌­های موجود تا چه اندازه بازنمایی کننده نگرش اجتماعی فوق است. با توجه به­ اینکه رویکرد بازتاب در جامعه‌­شناسی هنر، در پی نمایان ساختن نحوه ارتباط میان جامعه و هنر است، بنابراین دستیابی به چگونگی بازتاب تحولات اجتماعی و اندیشه حاکم در جامعه تبریز دوره قاجار با تمرکز بر مسائل دینی، فرهنگی و اجتماعی، هدف پژوهش حاضر بوده و پژوهش درصدد پاسخ‌گویی پرسش­ زیر است: آرایه­‌های موردمطالعه، دربردارنده چه مضامینی بوده و بازتاب­ کدام جریان­‌ها و اندیشه‌­های اجتماعی می­‌باشند؟ این پژوهش ازنظر ماهیت و روش، تاریخی و توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد بازتاب و روش تحلیل محتوا و با بهره­گیری از داده­‌های تاریخی از طریق گردآوری مستندات کتابخانه‌­ای و میدانی انجام‌گرفته ­است. نتایج نشانگر دو گروه عمده از آرایه­‌های فلزی است، آرایه­‌هایی با مضامین دینی و مذهبی و همچنین آرایه­‌هایی با تلفیقی از مضامین عامیانه و مذهبی که انعکاسی از افکار و اندیشه­‌های جاری در جامعه و متأثر از دو جریان مهم می­باشند. مردم در این دوره از سویی به‌­شدت متأثر از مذهب شیعه و واقعه­‌ی عاشورا بودند و ارادت ویژه­‌ای به امامان معصوم به‌­ویژه پنج‌­تن و حضرت ‌عباس داشتند و از سوی دیگر، با گسترش علوم غریبه، به‌نوعی با تلفیق مضامین عامیانه با برخی از اصول و مبانی دین و مذهب مواجه هستیم که بازتاب هر دو اندیشه را می­‌توان در آرایه‌­ها شاهد بود.