بررسی روابط بین نژادهای بومی گندم نان از خاستگاههای جغرافیایی سراسر ایران تحت شرایط آبیاری تکمیلی و دیم
نویسندگان
1 دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشگاه سیستان و بلوچستان
3 دانشگاه شهید بهشتی
4 دانشگاه تهران
5 دانشگاه اصفهان
doi
10.22067/jag.v13i4.88501چکیده
در دهههای اخیر، تغییرات آب و هوایی پیشبینی خشکسالیها را در هلال مدیترانه پیچیده کرده است. بنابراین، به منابع ژنتیکی بیشتری، جهت شناسایی لاینهایی با ژنهای متحمل و سازگار به شرایط خشک، نیاز است. بدین منظور 249 نژاد بومی گندم نان ایرانی از سراسر ایران گردآوری و در شرایط آبیاری تکمیلی و دیم در سال زراعی 96-1395 مطالعه شدند. دادههای مربوط به صفات فنولوژیک، مورفولوژیک و فیزیولوژیک یادداشتبرداری گردیدند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نامتعادل و تجزیه چند متغیره بهترتیب در شرایط آبیاری تکمیلی و دیم، وجود اختلافات معنیداری را بین ژنوتیپها با خاستگاههای جغرافیایی مختلف از نظر ویلک لمبدا (69/0، 39/0)، اثر پیلای (33/0، 81/0)، اثر لاولی هتلینگ (41/0، 1/1)، بزرگترین ریشه روی (32/0، 57/0) برای همه صفات در سطح احتمال یک درصد نشان دادند. این حاکی از وجود تنوع بالا در جمعیت حاضر بود. همچنین GT بای پلاتها آشکار کردند، نژادهای گندم جنوب هم زودرس و هم دارای پتانسیل عملکرد دانه بالا با سازگاری بیشتر به شرایط غیرقابل پیشبینی در محیطهای نیمه خشک و محیطهایی با خشکی شدید بودند. یافتههای ما نشان داد که تنوع کشف شده نقش مهمی را در توسعه ارقام جدید بازی میکند و میتوان در برنامههای اصلاحی با هدف سازگاری به شرایط خشک بهکار برده شوند. بنابراین، ضروری است تا دامنه وسیعی از استراتژیهای اصلاحی را به خدمت بگیریم تا بتوانیم از تنوع حاضر در گندم نان سود ببریم، که منجر به توسعه و گسترش پایه ژنتیکی ارقام حاضر، و اصلاح ارقام جدید گندم با سازگاری بیشتر به شرایط دیم، خواهد شد.