فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قالی­‌هایی که دارای طرح لچک‌­ترنج هستند مجموعۀ گسترده و بی­‌نظیری از قالی­‌های ایرانی را در بر می گیرند و در دورۀ صفوی موردتوجه زیادی قرار گرفتند. ازآنجاکه این قالی­‌ها در زمره پراهمیت‌­ترین قالی‌­های ایرانی به شمار می‌روند ضروری است از جوانب مختلفی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرند. این پژوهش باهدف مطالعه تناسبات و روابط موجود در قالی­‌های طرح لچک­‌ترنج به منظور بررسی لایه­‌هایی از حضور هندسه انجام‌شده است. سؤالات اصلی این تحقیق عبارت‌اند از: 1. مباحث تناسبات هندسی، نظم، خطوط انتظام گرا و تقارن در چه قالب و با چه نوع ترکیب­‌بندی در این طرح­‌ها دیده می­‌شوند؟ 2. مفهوم عرفانی «از کثرت به وحدت» و «از وحدت به کثرت» چگونه در این طرح­‌ها تجلی‌یافته است؟ 3. حضور هندسه فراکتالی و مشابهت­‌های الگویی آن با طرح لچک‌ترنج در قالی­‌های دوره صفوی چگونه تحلیل می­‌شود؟ این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی انجام‌شده و اطلاعات آن به شیوه کتابخانه‌ای گردآوری‌شده است. بدین منظور در 8 نمونه از مشهورترین قالی­‌های دورۀ صفوی با طرح لچک­‌ترنج، نسبت­‌های عددی بین اجزای قالی، تناسبات درون قاب قالی‌­ها، خطوط انتظام گرا، تقارن و هندسۀ فراکتال واکاوی شدند. نتایج این پژوهش نشان داد اصول تقارن و نسبت­‌های طلایی در طراحی ابعاد قاب اصلی قالی برای کلیه نمونه‌­ها، رعایت شده است. با ترسیم خطوط انتظام گرا محیطی به وجود می­‌آید که اصلی‌­ترین محل در ترکیب­‌بندی این قالی­­‌ها را نشان می­‌دهند. حضور این محل‌­ها اثبات می‌­کند این نقوش قانونمند و بر اساس تقسیمات هندسی ترسیم‌شده‌اند. با بررسی هندسه فراکتالی و الگوهای آن در نمونه قالی‌­ها، مشخص شد باآنکه قالی­‌ها از هزاران نقش ریزودرشت و گاهی با الگوهایی تکرارشونده تشکیل‌شده‌اند، اما همگی این عناصر به شکلی قانون‌مند و هدف‌مند در ترکیبی واحد قرار می‌­گیرند و بدین ترتیب در عین کثرت و انبوهی اجزا، دست­‌آخر با مجموع‌ه­ای واحد و منظم روبرو هستیم.