فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر ایران و به‌ویژه خوشنویسی جایگاه خاصی در دوره 120 ساله تیموری داشت. از سنۀ 920 هـ. اغلب استادان این فن، از هرات به تبریز آمده و به دربار شاه اسماعیل صفوی پیوستند. خط نستعلیق در هند، نخستین بار در عهد شاهان مغول، هنگام حمله بابر در سنۀ 932 هـ. به این سرزمین و به‌واسطه همراهی چند تن از خوشنویسان با وی رواج پیدا کرد؛ درنتیجه حمایت­؛ عده زیادی از خوشنویسان ایران به این سرزمین مهاجرت کردند، ازجمله معاریف این خوشنویسان؛ سیدعلی‌خان تبریزی است. جواهر رقم (زنده در 1094 ق.) در اواخر دوران فرمانروایی اورنگ زیب (1118- 1067 هـ. ق) به هندوستان آمد و اورنگ زیب که خود در خط شاگرد او بود؛ وی را برای تعلیم خط به­ دیگر شاهزادگان نیز برگزید. هدف اصلی پژوهش علاوه بر شناخت مبانی و اصول خوشنویسی خط نستعلیق و بررسی تحول خوشنویسی از اواخر دوره تیموری تا گسترش آن در هندوستان و نیز معرفی جایگاه تبریز و هنرمندان نستعلیق نویس تأثیرگذار تبریزی؛ مطالعه شیوۀ قلم گذاری آثار سیدعلی‌خان تبریزی بر پایه حُسن تشکیل مفردات است. سؤال‌های تحقیق بدین شرح است: 1. اصول و نسبت از قواعد حُسن تشکیل در آثار سیدعلی‌خان تبریزی چگونه رعایت شده است؟ 2. نحوۀ قلم گذاری نقطه و مفردات در آثار سیدعلی‌خان تبریزی چگونه است؟ روش تحقیق این مقاله توصیفی- تحلیلی بوده و از نوع تحقیقات کاربردی و شیوه گردآوری اطلاعات به­‌صورت آماری، اندازه‌گیری رایانه‌ای، کتابخانه­‌ای و همچنین بر اساس مشاهده و بررسی بصری یافته‌­های شخصی نگارندگان استوار است. نتایج بررسی‌­های پژوهش نشان داد نقطه در شیوۀ جواهر رقم علاوه بر ایستایی دارای انرژی ثابت و متمرکز است و همچنین شیب نقطه‌­ها در بهترین حالت خود نگاشته شده که همین ویژگی در گیرایی بصری نقطه­‌ها تأثیر فروانی دارد. از نکات قابل‌توجه زاویه شیب متفاوت اما متناسب حروف است. ارائه ضعف و قوت­‌ها در اجرای حروف نزدیک بوده و همین امر موجب ایجاد تناسب بیشتری در خطوط شده است. بررسی نمونه آثار جواهر رقم نشانگر آن است که ابعاد و اندازه حرف­‌ها توازن خوبی دارند و صافی حرکت قلم چشمگیر است. باید این نکته را هم متذکر شد که برخی از این ویژگی­‌ها همچون قلم گذاری (زاویه نوشتن هر حرف)، در طول زندگی هنرمند خوشنویس به‌ندرت تغییر محسوسی پیدا می­‌کند درحالی‌که کیفیت خوشنویسی در سال‌­های مختلف همراه با فرازوفرود بوده است.