اثر روش‌های خاک‌ورزی و مدیریت بقایای گیاهی برجمعیّت نماتدهای بیمارگر گیاهی در تناوب گندم ((Triticum aestivum L.، جو (Hordeum vulgare L.)و پنبه (Gossypium hirsutum L.)

نویسندگان
doi
10.22067/jag.v13i3.85269
چکیده

این تحقیق به‌منظور بررسی اثر شیوه‌های خاک‌ورزی و سطوح مختلف نگهداری بقایای گیاهی بر جمعیّت نماتدهای بیمارگر گیاهی در سیستم تناوبی گندم (( Triticum aestivum L.، جو  ( Hordeum vulgare L.)و پنبه  ( Gossypium hirsutum L.)به‌مدت پنج سال زراعی (395-1390) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گناباد اجرا شد. آزمایش بر پایه کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و با سه تکرار انجام شد. روش‌های خاک‌ورزی شامل، خاک‌ورزی متداول (شخم + دیسک + تسطیح + کاشت با بذرکار)، کم خاک‌ورزی (چیزل پیلر یا دیسک + کاشت با بذرکار) و بی خاک‌ورزی (کاشت مستقیم با بذرکار no till) در کرت‌های اصلی و مدیریت بقایای گیاهی شامل تیمار بدون بقایای گیاهی، حفظ 30 درصد و حفظ 60 درصد بقایای محصول سال قبل در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. جمعیّت نماتدهای پارازیت گیاهی در هر کرت به‌روش الک و سانتریفیوژ استخراج و با استفاده از کلیدهای معتبر تا سطح جنس یا گونه تشخیص داده شدند و جمعیّت آن‌ها مورد مقایسه قرار گرفت. بر اساس نتایج، نماتد‌های پارازیت شامل نماتد مولد زخم ریشه ( Pratylenchus thornei )، نماتد سنجاقی ( Paratylenchus spp.)، نماتد مارپیچی ( Helicotylenchus spp.)، Geocenamus spp.، نماتد ساقه و پیاز، ( Ditylenchus spp.)، Boleodorus spp. ، Tylenchus spp . و Filenchus spp. تشخیص داده شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر تیمارهای خاک‌ورزی، نگهداری بقایا و برهم‌کنش خاک‌ورزی و نگهداری بقایا بر جمعیّت اغلب نماتدها و تعداد کل نماتدهای پارازیت گیاهی معنی‌دار نبوده است. اثر خاک‌ورزی بر جمعیّت Boleodorus spp. و برهم‌کنش خاک‌ورزی و نگهداری بقایا بر جمعیّت . Tylenchus spp در سطح پنج درصد معنی‌دار بوده است. بر پایه نتایج این تحقیق، تغییر در عملیات خاک‌ورزی از متداول به کم و بی خاک‌ورزی و حفظ بقایای گیاهی روی سطح خاک در سیستم تناوب زراعی گندم، گندم، جو، پنبه و گندم خطر افزایش جمعیّت نماتدهای مهم بیمارگر گیاهی را افزایش نمی‌دهد و با توجه به مزایای کشاورزی حفاظتی، این سیستم زراعی برای این اقلیم و مناطق مشابه قابل توصیه می­باشد.