فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محقق فناری از جملۀ عارفان الهی است که بیشترِ دیدگاه‌های عرفانی خود را در کتاب مصباح الأنس تبیین کرده است. از جملۀ این دیدگاه‌ها، رویکردی است که وی پیرامون حقیقت زمان بیان نموده است. او دو تفسیر نسبت به حقیقت زمان ارائه کرده، سپس دیدگاهی دیگر را پیرامون حقیقت زمان توضیح داده و در مقام انتقاد بر آن بر آمده است. صورت معقول ترتّب میان متقدّم و متأخّر و نفس ترتّب میان متقدّم و متأخّر دو تفسیری است که فناری از حقیقت زمان ارائه کرده است. در این نوشتار سعی شده است که با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا به‌طور دقیق رویکرد فناری توضیح داده شود و سپس رویکرد او مورد نقد و بررسی قرار گیرد. تحلیل دیدگاه فناری در ضمن بیان چهار نکته خواهد بود. عدم توجیه درست نسبت به مقداربودن زمان نسبت به حرکت فلک نهم، تنافی میان مجرّدبودن ترتّب متقدّم و متأخّر با زمان که حقیقتی گذرا و مادی است بر اساس تفسیر نخست فناری از زمان، لزوم محذور دور در تفسیر دوم فناری نسبت به حقیقت زمان و ناصحیح‌ بودن عدم فرض جزئی‌ بودن تعلّق اسماء و صفات الهی نسبت به موجودات مادی، چهار انتقادی است که نسبت به رویکرد فناری می‌توان وارد نمود.