نقد و ارزیابی نگاشته‌های قرآنی عصمت انبیا بر اساس مبانی کلامی-تفسیری

نویسندگان

1 استادیار، گروه معارف، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد شهرکرد، شهرکرد، ایران. دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

2 استادیار، گروه قرآن و حدیث، دانشکدۀ معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.

3 دانشیار، گروه کلام و قرآن، دانشکدۀ علوم و معارف، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.

4 استادیار، گروه معارف، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

doi
10.30513/ipd.2026.7835.1681
چکیده

عصمت پیامبران از مباحث بنیادین و تأثیرگذار در الهیات اسلامی است که ماهیت و گسترۀ آن از دیرباز محل اختلاف میان اندیشمندان و پیروان مذاهب اسلامی بوده است. به همین دلیل، از گذشته تاکنون آثار متعددی از سوی متکلمان و مفسران در این زمینه نگاشته شده و دیدگاه‌های گوناگونی مطرح گردیده است. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا این آثار بر پایۀ رویکردی روشمند و منسجم سامان یافته‌اند یا خیر. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با مراجعه به منابع متعدد کتابخانه‌ای و با تمرکز بر یکی از روش‌های اساسی در مطالعات تفسیری، یعنی مبانی کلامی-تفسیری، به ارزیابی انتقادی این آثار می‌پردازد؛ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نگاشته‌های قرآنی مرتبط با عصمت انبیا با نقدهای متعددی در حوزۀ کلامی-تفسیری مواجه‌اند، از جمله: تفسیر متعصبانۀ متون، فقدان جامعیت در تحلیل‌های تطبیقی، اتکای افراطی بر تأویل و تحلیل‌های فلسفی، غفلت از قرائن ناپیوسته و غیرلفظی، بسنده‌کردن به ادلۀ عقلی کلی یا در مقابل، غفلت از استدلال‌های عقلی و اکتفا به ظواهر آیات.