فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر تزیین و تذهیب کتب مقدس در مسیر تاریخی خود، تحت تأثیر اندیشه و باورهای دینی و همچنین نقش‌مایه‌های فرهنگ پیشین خود بوده است. بخش مهمی از کتاب‌آرایی کتب مقدس، به صفحات بدون متن و سرشار از تزیینات و انواع نقوش اختصاص‌یافته که صفحات تزیین نامیده می‌شوند. از نمونه‌های نخستین این صفحات در کتب مقدس، می‌توان به اناجیل اینسولار (7 تا 9 میلادی) و نسخ خطی قرآن‌های سده‌های نخست اسلامی (قرن 9 میلادی) اشاره نمود. با توجه به شباهت ماهوی میان انجیل و قرآن (ازآنجاکه هر دو متن معیار دینی در ادیان ابراهیمی به شمار می‌روند)، هدف پژوهشِ حاضر تبیین وجوه اشتراک و افتراق میان نقش‌مایه‌های صفحات تزیین این نسخ مذهّب بوده و به این سؤال پاسخ می‌دهد که: «تشابهات و تمایزات صوری در نقوشِ صفحات تزیینِ اولین نسخه‌های مذهّب قرآن و اناجیل اینسولار کدام است؟» این پژوهش ماهیتاً کیفی بوده و با روشی توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای و استفاده از محفوظات موزه‌ها، به تجزیه‌وتحلیل استنتاجی داده‌ها پرداخته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که انواع نقوش گیاهی، درهم بافته‌ها و هندسی (با غلبه خطوط منحنی بر شکسته) در تزیین هر دو نسخه مذهّب اسلامی و مسیحی به‌کاررفته و نقوش هندسی مشبک و درهم بافته‌ها، بیشترین تطابق را با یکدیگر داشته‌اند، درحالی‌که نقوش حیوانی را تنها می‌توان در نسخه‌های اناجیل یافت. همچنین از تمایزات آشکار میان نقوش نسخه‌های قرآن و اناجیل، می‌توان به نقوش دایره‌ای سلتی، گره‌های سلتی و نقوش مارپیچ و نواری جانورسان در نسخه‌های خطی اناجیل اینسولار اشاره کرد که در قرآن‌های مذهّب وجود ندارد. این تمایز می‌تواند به تأثیر سبک هنری گذشته نسخه‌های مسیحی و اسلامی برگردد که بیشترین وجه اشتراک آن در تأثیرپذیری از هنر مصری و قبطی و بارزترین وجه افتراق آن در انعکاس هنر سلت در نسخه‌های اینسولار پدیدار است.