تحلیلی بر صُور تحول در هنر فلزکاری دوره صفوی (با تأکید بر کاسهها و جامها)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
2 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
3 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
doi
10.22070/negareh.2021.14281.2737چکیده
هنر فلزکاری یکی از شاخههای مهم در هنرهای صناعی محسوب میشود که با توجه به پیشینه طولانی آن در ساخت و تولید در بازههای تاریخی مختلف، تغییرات متعدد و قابلتوجهی داشته است. این تغییرات در دوره صفوی بهصورت مشخص و تحت تأثیر عوامل مؤثر بر ساختار حکومت و اجتماع، قالب منسجم و متفاوتی به خود گرفت. آنچه در پژوهش پیش رو مورد تحلیل قرارگرفته، واکاوی تأثیر مؤلفههای تحول بر اشیای فلزی با تأکید بر کاسهها و جامها است. هدف از این تحقیق مشخص نمودن ارکان تغییر و تحول در ساختار فرم و کارکرد هنر فلزکاری در بستر دو رویکرد مهم دوره صفوی یعنی مذهبی و اجتماعی؛ همچنین راستی آزمایی محتوای معنادار و یکپارچه در هنر فلزکاری این دوره در کاسهها و جامهای فلزی است. سؤالات طرحشده بدین شرح است: 1. تأثیرات رویکردهای مذهبی و اجتماعی بر فلزکاری دوره صفویه چگونه تبیین میگردد؟ 2. شکل تحول در قالب فرم و عملکرد اشیای فلزی دوره صفویه حاوی چه مضامینی است؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و شیوه انتخاب نمونه و تحلیل دادهها منتج از دادههای کتابخانهای و نمونههای موزهای است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد تبیین تحول تحت تأثیر شاخص مذهبی در دوره صفوی به شکل مضامین شیعی در کتیبهها و نقوش، آشکار میگردد. درعینحال، شاخص اجتماعی نشان داد مضامین ایران باستان در نزد اصناف و صنعتگران در فرم و معنا بروز نموده است؛ اما آنچه این نتایج را به سمت شکل متفاوتی در اشیای فلزی این دوره سوق میدهد، عملکرد معنایی مشابه در اشیایی است که بهظاهر در فرم و کارکرد متفاوت هستند. لایههای عمیقتر محتوای معنادار در مقاطع مختلف تاریخی بهویژه دوره صفوی قابل واکاوی است.
