فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آغاز گسترش و رونق کتیبه‌­نگاری در قلمرو اسلامی با دوران حکومت­‌های شیعی به­‌خصوص حکومت­ آل­بویه و فاطمیان مقارن بوده است. نگاه به تاریخ شکل­‌گیری نهادهای شیعی و آغاز فعالیت‌­های سازمان‌یافته آن­‌ها به همراه تأثیرگذاری این فعالیت‌­ها بر استقرار حکومت‌­های شیعه در سده­‌های سوم تا پنجم (ﻫ.ق) این چالش را در ذهن برمی‌انگیزد که ممکن است میان فعالیت‌­ها و اهداف این گروه‌­ها و نهادها بارونق کتیبه‌­نگاری در دوران حکومت­‌های شیعی در ایران و نواحی دیگر قلمرو اسلامی ارتباطی وجود داشته باشد. پژوهش حاضر باهدف واکاوی نقش حکومت‌­های شیعه در تحولات کتیبه­‌نگاری انجام‌شده است تا از این طریق بتواند بستری برای بازخوانی جایگاه شیعیان در مطالعات هنر آغازین اسلامی فراهم آورد و در این راستا، به این پرسش اساسی پرداخته است که «دلایل گسترش کتیبه‌­نگاری در حکومت­‌های شیعی سده­‌های سوم تا پنجم (ﻫ..ق) چیست؟» این پژوهش جزو پژوهش‌­های بنیادی است و به روش تاریخی و توصیفی-تحلیلی انجام‌شده و اطلاعات موردنیاز، به شیوه کتابخانه­‌ای و میدانی جمع‌آوری‌شده است. در این پژوهش، اطلاعات کمی توسط جدول­‌ها و نمودارها ارائه‌شده و سپس به روش کیفی مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. نتایج تحقیق بیانگر این است که شکل­‌گیری جریان نظام‌­مند تبلیغ و رونق بحث‌های کلامی در قلمرو حکومت­‌های شیعی دلیل اصلی رشد گسترده کتیبه‌­نگاری و تنوع بی‌سابقه مضامین آن در سده‌­های سوم تا پنجم (ﻫ. ق) و رواج مضامین مذهبی شیعی در کتیبه‌­ها بوده است و شیعیان در این راه، علاوه بر آن­که بر بسط معارف اسلامی و شیعی به تبلیغ اندیشه­‌ها و باورهای شیعی اهتمام داشتند از کتیبه‌نگاری نیز به‌عنوان ابزاری تبلیغی بهره جستند.