غلبه مؤلفه‌های هویت ایرانی - اسلامی در واقع‌گرایی ایرانی (با تکیه بر رمان سووشون)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان‌‌‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.22126/rp.2023.8070.1622
چکیده

با وجود این­که مکتب رئالیسم ابتدا در اروپا پدیدار شد، اما رفته رفته وارد ادبیات سایر ملل گردید و نویسندگان و هنرمندان بسیاری را در جهت خلق آثار واقع‌گرایانه در کشورهای مختلف با خود همراه ساخت. این مکتب مقارن شکست نهضت مشروطه در ایران نیز شکل گرفت و نویسندگان کوشیدند ضمن در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و  فرهنگی جامعة خویش دست به خلق آثار واقع‌گرایانه‌ای بزنند که بیانگر وقایع جاری در زندگی مردم باشد؛ که همین امر ناخودآگاه  موجب بومی‌سازی مکتب رئالیسم گردید. در این پژوهش هدف محققان آن است که غلبة هویت ایرانی - اسلامی را به عنوان یکی از مؤلفه‌های رئالیسم ایرانی تبیین نموده و اثبات نمایند. پژوهشگران در این جستار که به روش تلفیقی(توصیفی، تحلیلی) انجام شده است، ابتدا رئالیسم ایرانی و روند تکوین آن را به اجمال توضیح داده و هویت اجتماعی ایرانی را معرفی کرده‌اند. سپس رمان سووشون-که یکی از شاخص‌ترین آثار واقع‌گرایانة فارسی می‌باشد-  را از نظر میزان تأثیرپذیری از  هویت ایرانی- اسلامی به ویژه فرهنگ شهادت مورد ارزیابی قرار داده‌اند. در نتیجه پژوهشگران با تجزیه و تحلیل قهرمان داستان سووشون بر اساس معیارهای مندرج در فرهنگ شهادت، بازتاب هویت ایرانی- اسلامی در این رمان را با استناد به نمونه‌های استشهادی این اثر اثبات نموده‌اند. علاوه بر این دستاورد، الگوبرداری نویسندة واقع‌گرای ایرانی از شاخصه‌های فرهنگ شهادت به عنوان جزئی از هویت فرهنگی ایران، در راستای ایجاد تحرک اجتماعی و تقویت روحیة مبارزه در میان طبقات جامعه را نیز مورد تحلیل و توصیف قرار داده‌اند.