فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهنامه شاه‌طهماسب یک اثر هنریِ بی‌بدیل اوایل مکتب نگارگری صفوی (تبریز دو) است؛ که مشتمل بر 258 نگاره بوده و نگاره‌های‌ این شاهنامه حاصل درهم‌آمیختگی دو مکتب مهم نگارگری پیش از خود یعنی مکاتب هرات و ترکمانان می‌باشد. عناصر موجود در طراحی هر یک از نگاره‌های منعکس شده در شاهنامه شاه‌طهماسب شامل مناظر طبیعی، صحنه‌های بزم و رزم، داستان‌های اسطوره‌ای، بناهای معماری ایرانی و فرش به عنوان جزء شاخص در نقش‌پردازی این شاهکار هنری محسوب می‌شود. مسأله اصلی در این پژوهش مطالعه طرح کلی و طبقه‌بندی فرش‌های تصویرگری شده در نگاره‌های نسخه شاهنامه شاه‌طهماسب و نیز بررسی نقوش و اجزای به‌کار رفته در آن‌ها است که با هدف دست‌یابی به مجموعه‌ای از اطلاعات طبقه‌بندی شده از این فرش‌ها در حوزه‌ ساختارشناسی طرح و نقش فرش ایرانی اجرا شده که در نهایت زمینه‌ای برای مقایسه دست‌آوردهای این پژوهش با فرش‌های بازمانده از دوره صفوی را فراهم آورد. بنابراین سوالات اصلی این پژوهش عبارتند از: 1- ویژگی‌های نقوش و اجزای فرش‌های بازتاب یافته در نگاره‌های نسخه شاهنامه شاه‌طهماسب چگونه است؟2- تنوع و طبقه‌بندی طرح‌ها در فرش‌های بازتاب یافته در نگاره‌های نسخه شاهنامه شاه‌طهماسب چگونه است؟روش تحقیق، توصیفی‌تحلیلی با رویکرد ساختارشناسی طرح و نقش بوده و تجزیه و تحلیل اطلاعات به شیوه کیفی انجام گرفته است. جمع‌آوری اطلاعات به منظور دست‌یابی به پیشینه و سوابق تاریخی و شناسایی نگاره‌های شاهنامه، کتابخانه‌ای است. جامعه آماری مربوط به نگاره‌های نسخه شاهنامه شاه‌طهماسب که دارای طرح فرش می باشند، 80 نمونه را شامل می‌شود که از این میان تعداد 5 گروه از طبقه‌بندی طرح و نقش قالی که شامل 3 نمونه از گروه فرش‌های افشان، 2 نمونه طرح لچک‌ترنج، 3 نمونه طرح ترنج‌دار، 3 نمونه طرح قابی، 3 نمونه فاقد طرح و نقش متن به صورت هدفمند و بر اساس تنوع و کامل بودن طرح، برای تحلیل اطلاعات، به عنوان جامعه نمونه انتخاب و بررسی شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ظهور طرح‌های افشان و گردان، حاصل میل و شور هیجان نگارگران مکتب ترکمانان و اجرای طرح‌های قابی و واگیره‌ای دقیق محصول فعالیت نگارگران مکتب هرات (دو مکتب تاثیرگذار و پایه اصلی مکتب نگارگری تبریز دوره صفوی) می‌باشد و با توجه به نحوه اجرا، دقت و پردازش طرح و نقش قالی های نقاشی شده در نگارگره ها، به نظر می‌رسد فرش‌های موجود در این‌ نگاره‌ها بیشتر جنبه تزئینی داشته و در ترکیب بندی و فضاسازی کلی موضوع بکارگرفته شده اند.