فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مبحث عقل در کتاب ‌العلل در باب‌های مختلفی مطرح شده است. در این نوشتار برآنیم جایگاه معرفت‌شناسانۀ عقل را بررسی کنیم که آیا عقل علاوه‌بر این‌که اولین مخلوق و اولین معلول است، در نفس انسانی به‌عنوان نفس ناطقه وجود دارد؟ جایگاه معرفت‌شناسی عقل در کتاب ‌العلل چگونه است؟ با روشن شدن این پرسش‌ها می‌توان وظیفۀ عقل را نیز بررسی کرد. در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی ‌بر باب‌های مختلفی از شرح توماس آکوئینی بر کتاب ‌العلل، به این یافته‌ها دست یافتم که کتاب‌العلل از بحث دربارۀ نفس ناطقۀ انسان غافل بوده، اما بر حسب طبیعت و ذات خود عقل، وظیفۀ عقل اندیشیدن و شناخت است؛ و به‌عنوان دومین مرتبۀ وجودی و اولین معلول، عقلی الهی، وظیفۀ آن تدبیر است. متعلقات عقل، امور بالاتر و پایین‌تر، و شناخت عقول و اشیای ازلی و نیز شناخت خود عقل است.