شواهد پنهان و پیدای جادوگری در آداب عیاری سَمَک و کیمَک عیار

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

doi
10.22126/rp.2024.9702.1845
چکیده

نهضت عیاران، به رغم نقش برجسته‌ای که در تحوّلات تاریخی ایران داشته، جریان اجتماعی پنهان، یا سازمان نظامی نسبتاً ناشناخته‌ای محسوب می‌شود که نمی‌توان توصیف مشروح و مستند نزدیک به واقعی از آن به دست داد و برای بررسی و تحلیل آداب و شگردهای عیاری نیز، حماسه‌های منثور فارسی تنها منابع معتبری هستند که برخلاف گزارش‌های جزئی و پراکندۀ متون تاریخی که عموماً بر کنار از خوشایند مراکز قدرت هم نیستند، محتوای غنی قابل ملاحظه‌تری ارائه کرده‌اند.  پژوهش حاضر کوشیده تا در دو بخش، بر کنار از تحلیل تاریخی و اجتماعی، صرفاً با رویکرد داستانی متمرکز بر شواهد موجود در سمک عیار (به صورت ضمنی) و جمشیدنامه (به صورت قطعی) ، به روش استقرایی، مصادیقی از نسبت یا ارتباط سمک و کیمک عیار با جادوگری را ارائه کند که پیش از این، بررسی نشده است. فارغ از شمار بالای انواع آداب شناخته‌شدۀ عیاری، برآیندهای این پژوهش می‌تواند منجر به معرّفی شگرد ناآشنای دیگری شود که با وجود شواهد متعدّد آن در سمک عیار و جمشیدنامه، تا کنون از نظرها پنهان مانده است و می‌تواند از ابداعات تخیّل داستان‌پردازان ایرانی محسوب ‌شود.