فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفالینه زرین‌فام از جمله زیباترین انواع سفالینه در تاریخ هنر سفالگری اسلامی محسوب می‌شود که دوره اوج رواج آن در ایران مربوط به عصر سلجوقی است. بر خلاف نمونه‌های قرون میانی اسلامی، از زرین‌فام صفوی در حوزه‌های کیفیت نقوش تزیینی و نیز مراکز ساخت ظروف، اطلاعات ناچیزی موجود است که همین نکته ضرورت انجام تحقیقات علمی را در این زمینه مطرح می‌سازد. هدف تحقیق کنونی آن است که مهمترین ویژگی‌های فرمی و نقوش تزیینی ظروف زرین‌فام مزبور را در انطباق با نظرات محققین سفال اسلامی، شناسایی، طبقه‌بندی و مورد تحلیل قرار دهد و با توجه به این ویژگی‌ها، مناطقی را به عنوان مراکز ساخت آنها پیشنهاد نماید. پرسش محوری تحقیق بدین شکل قابل طرح است که: سفالینه‌ زرین‌فام صفوی دارای چه ویژگیهای فرمی و تزیینی مغفول مانده ای بوده و باتوجه به این ویژگیها در چه مراکزی تولید می شده است؟ در همین راستا جامعه آماری متشکل از بیست و یک نمونه سفالینه‌ زرین‌فام این دوره انتخاب و در ابعاد فرمی و تزیینی، به روش توصیفی- تحلیلی مورد مطالعه قرار گرفته است. بنابر مهمترین یافته‌های تحقیق، سفالینه‌ها به لحاظ کیفیت رنگی، به سه دسته نقوش زرین بر زمینه سفید، نقوش زرین بر زمینه لاجوردی و دسته ترکیبی با نقوش زرین بر روی لعاب‌های مجزای سفید و لاجوردی تقسیم می‌شوند و به لحاظ مضمون نقوش، علیرغم تاثیرپذیری از منظره‌پردازی چینی، در نوع و جزئیات نقوش و اسلوب اجرا شیوه‌ای مستقل را نشان می‌دهند. همچنین تاثیر سبک‌های هنری عثمانی و گورکانی در زمینه برخی نقوش تزیینی نیز نشانگر تبادلات هنری بین ایران صفوی و این همسایگان است. در رابطه با مراکز تولید این گونه سفالینه هم باتوجه به شباهتهای فرمی و نقشی با سایر گونه های تولیدی یک مرکز، شهرهای تبریز و مشهد در قرن دهم و شهرهای اصفهان و کرمان در قرن یازدهم هجری، به عنوان مهمترین مرکز تولید سفال‌ زرین‌فام در عصر صفوی پیشنهاد می شود.