بررسی انتقادی دیدگاه بابا افضل‌الدین محمد مرقی کاشانی پیرامون حقیقت زمان و دهر

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استادیار، گروه فلسفه و کلام، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، بیرجند، ایران

2 دانشیار، گروه فلسفه و کلام، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سازمان سمت، تهران، ایران.

doi
10.30513/ipd.2025.6718.1585
چکیده

افضل‌الدین محمد مرقی کاشانی ازجمله فیلسوفان و شاعران قرن هفتم است. از وی رساله‌ها و کتب گوناگونی بر جای مانده است. مسئلۀ حقیقت زمان و چگونگی ارتباط آن با معنا و مفهوم دهر ازجمله‌ دیدگاه‌‌ها و رویکردهای قابل‌توجه و مهم او محسوب می‌شود. ارائۀ مفهوم درست و صحیحی از مسئلۀ زمان و دهر مهم‌ترین مسئلۀ این پژوهش محسوب می‌گردد. وی حقیقت زمان را تنها مختص مقولات عرضی دانسته و سعی نموده است که میان این حقیقت با مفهوم دهر پیوند برقرار نماید. نکتۀ مهمی که در دیدگاه وی دیده می‌شود، تفاوتی است که کاشانی میان دو مفهوم زمان و وقت بیان نموده است که ازسوی هیچ فیلسوفی بیان نشده است. کاشانی پیرامون معنای دهر تعابیرمختلف و گاه متضادی نسبت‌به حقیقت آن بیان نموده است. ازاین‌جهت معنای محصلی از مفهوم دهر در منظومۀ فکری وی یافت نشد. در این نوشتار سعی شده است که با بهره‌گیری از روش توصیفی‌کتابخانه‌ای، ابتدا دیدگاه کاشانی پیرامون این دو مفهوم به‌طور دقیق تبیین شود و در ادامه مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد.