نظریۀ انسانِ طیفی؛ دربارۀ کیفیت انتزاع تنوع‌انگاری انسان از اصالت وجود و تشکیک وجود

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، کارشناسی ارشد، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

2 دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

doi
10.30513/ipd.2025.6765.1588
چکیده

حقیقت انسان، بر اساس نظریه‌‌های اصالت وجود و تشکیک وجود، در تعاریف جبری و معین فلسفی‌ـ‌منطقی محدود نمی‌شود. انسان در حکمت متعالیه موجودی طیفی‌‌-احتمالی است که در مسیر تکامل، توانایی فعلیت‌بخشی به تمامی استعدادها و ساحات بالقوۀ وجودی خود را دارد. انسان با قرارگیری در موقعیت‌های متنوع وجودی، تعیّن و حد متناسب با همان موقعیت را تجربه می‌کند. این موقعیت‌ها بر پایۀ کنش‌، حرکت‌ و طبقه‌بندی هویتی و وجودیِ او متفاوت هستند؛ ازاین‌رو، تعاریفی مانند «حیوان ناطق» در حکمت متعالیه نمودی ندارند. انسان بر اساس مدل زیستِ طیفی، موجودی متنوع است که در طبقات وجودی سیلان دارد. پرسش این پژوهش، با تکیه بر اصول اصالت وجود و تشکیک وجود، این است: انسان طیفی چیست و چگونه می‌توان کیفیت انتزاع تنوع‌انگاری انسان را بر اساس این مبادی تبیین کرد؟ روش پژوهش توصیفی - ‌تحلیلی است و با تکیه بر مبانی حکمت متعالیه، به تبیین فلسفی نظریۀ انسان طیفی می‌پردازد. در این چارچوب، نشان داده می‌شود که چگونه اصول «اصالت وجود» و «تشکیک وجود» امکان صورت‌بندی انسان به‌مثابۀ موجودی طیفی را در انسان‌‌شناسی صدرایی فراهم می‌سازند. در این پژوهش، برای ارتقای سطح کیفی فهم، از الگوهای مفهومی، گزاره‌ها و نمادهای منطق ریاضی استفاده شده است.