فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف:  امروزه به دلایل مختلفی از جمله ظهور بیماری کرونا، شاهد استقبال نظام های آموزشی از آموزش  های غیرحضوری هستیم. در این زمان، نقش اصلی در طراحی آموزشی دوره های آموزش غیرحضوری را معلمان هر درس برعهده دارند؛ بنابراین آن ها باید با نظریه های مربوط به ساختار شناختی و چگونگی یادگیری دانش آموزان از محتواهای الکترونیکی آشنا باشند تا آموزش های آن ها ضمن تسهیل فرآیند یادگیری، سبب بالا بردن سطوح یادگیری و افزایش میزان یادداری مطالب آموزشی در دانش آموزان نیز شود. زیرا چنانچه محتواهای الکترونیکی و چندرسانه ای طراحی شده به خصوص در درسی مانند فیزیک که از انواع رسانه ها و بازنمایی های متعدد برای انتقال مفاهیم بهره می گیرد طبق اصولی سازگار با ساختار شناختی یادگیرندگان طراحی نشود، ممکن است باعث واردآمدن بارشناختی اضافه به حافظه ی یادگیرندگان شود و این امر مانعی برای فرآیند یادگیری و یادداری مطالب در یادگیرندگان باشد. لذا پژوهش حاضر باهدف طراحی یک محتوای الکترونیکی برای درس فیزیک (مثلاً مبحث فشار) بر اساس اصول نظریه بارشناختی و بررسی تأثیر آن بر سطوح یادگیری (دانش، فهمیدن و به‌کاربستن) و میزان یادداری دانش‌آموزان از مبحث آموزشی انجام شد.روش‌ها‌: روش پژوهش نیمه‌آزمایشی از نوع طرح پیش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش، شامل کلیه دانش‌آموزان دختر پایه نهم دوره متوسطه اول مدارس عادی آموزش‌وپرورش ناحیه ۱۷ استان تهران است که در سال ۱۴۰۱-۱۴۰۰ مشغول به تحصیل بودند. نمونه‌گیری از نوع تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای و تخصیص تصادفی در گروه‌های آزمایش و کنترل انجام‌گرفته است. حجم نمونه آماری تحقیق ۱۲۰ نفر است که در دو گروه همسان آزمایش و کنترل قرار گرفتند. برای جمع‌آوری داده‌های سطوح یادگیری و میزان یادداری از یک آزمون پیشرفت تحصیلی محقق ساخته به صورت پیش‌آزمون-پس‌آزمون استفاده شد که روایی صوری و محتوایی آن توسط دبیران با تجربه علوم‌تجربی و اساتید آموزش فیزیک تایید و پایایی آن به روش آلفای‌کرونباخ 85/0 سنجیده شده بود. اجرای دورۀ آموزشی این پژوهش به‌صورت مجازی و در بستر سامانه شاد (شبکه اجتماعی دانش‌آموزی) در طی ۳ هفته آموزشی، ۶ جلسة ۶۰ دقیقه‌ای در کلاس‌های مجازی علوم‌تجربی پایه نهم انجام‌گرفته است. قبل از شروع دورۀ آموزشی، ابتدا طرح درس‌ها و محتوای آموزشی مربوط به یک مبحث از فیزیک ( مبحث فشار و آثار آن) برای گروه کنترل به شیوه کلاس‌های مجازی متداول تهیه و تدوین شدند و سپس با مطالعه دقیق مبانی نظری و تجربی نظریه بارشناختی، طرح درس‌ها و محتواها با رعایت اصول نظریه بار شناختی برای گروه آزمایش تهیه و تدوین گردید. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS 20 استفاده شد.یافته‌ها: نتایج آزمون تحلیل کوواریانس برای سطوح یادگیری نشان داد، طراحی محتوای الکترونیکی مبتنی بر نظریه بارشناختی، سبب ارتقای بیشتر سطوح یادگیری(دانش، به فهمیدن و به کاربستن) دانش‌آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل می‌شود(05/0   p). همچنین نتیجه آزمون تی مستقل برای آزمون یادداری نشان می‌دهد، بین گروه کنترل و آزمایش در میزان یادداری آن‌ها از مبحث تدریس شده تفاوت معناداری وجود دارد( 01/0  p).نتیجه‌گیری:  باتوجه‌به نتایج به‌دست‌آمده از مطالعه حاضر می‌توان نتیجه‌گیری کرد که رعایت اصول طراحی آموزشی مبتنی بر نظریه بارشناختی در تولید محتوای آموزشی الکترونیکی درس فیزیک، تأثیر مثبت قابل‌توجهی بر روی سطوح یادگیری و میزان یادداری دانش‌آموزان از مباحث آموزشی دارد. لذا به طراحان محتواهای آموزش الکترونیکی توصیه می‌شود تا اصول نظریه ی بارشناختی را در طراحی و تولید محتوا های خود مدنظر قرار دهند.