مطالعه تطبیقی نقشمایه گریفین در ایران و یونان
نویسندگان
1 استادیار گروه پژوهش هنر دانشکده هنر دانشگاه سمنان
2 مربی گروه ارتباط تصویری دانشکده هنر دانشگاه سمنان
doi
10.22070/negareh.2021.5250.2482چکیده
گریفین موجودی است که از ترکیب دو حیوان شیر و عقاب متولد شده و قدرت زمینی شیر را به نیروی آسمانی عقاب پیوند میدهد. این ویژگی، آن را به یکی از کاملترین نمادهای قدرت و پادشاهی تبدیل کرده است. هنرمندان عیلامی برای اولین بار این نقشمایه را ابداع نمودهاند ولی نمونههای آن در اغلب تمدنها ازجمله بینالنهرین، مصر و یونان به کار رفته است.مسئله اصلی پژوهش بررسی تغییرات نقشمایه تحت تأثیر باورهای اسطورهای این دو سرزمین است. اهدف پژوهش عبارتند ازالف- بررسی میزان شباهت ها و تفاوت های ظاهری نقش مایه وب- تحلیل مضامین مرتبط با نقشمایه در این دو سرزمین. در نهایت پژوهش به دو پرسش پاسخ می دهد: 1- شباهت ها و تفاوتهای نقشمایه در ایران و یونان چیست؟ 2 - تأثیر باورهای اساطیری بر شیوههای کاربرد نقشمایه و تغییرات فرمی آن، چیست؟ در این پژوهش 145 نمونه تصویر گریفین با شیوه نمونه گیری "انتخابی هدفمند"، گردآوری و بررسی شده اند. روش پژوهش تحلیل محتواست. در تجزیه و تحلیل داده ها از دو شیوه ماتریسی و تحلیل محدودهای استفاده شده است.نتایج نشان میدهدشکل و مضمون گریفین های یونانی تحت تأثیرفرم و مضمون در گریفین های ایرانی است. از دوره اشکانی بازنمایی گریفین با دهان باز در ایران متداول شده و این شکل در یونان به اصلیترین شکل گریفین تبدیل شده است. در یونان ساخت سردیس گریفین متداول است اما در ایران حکاکی و حجاری آن رواج دارد. گریفین در ایران در بسیاری موارد در کنار پادشاه بازنمایی میشود، همچنین با سمبلهای گیاه زندگی، حلقه بالدار ارتباط مییابد. اما در یونان در کنار ایزدان تصویر شده است. در هر دو تمدن،گریفین قویترین نماد قدرت است. در ایران با ایشنوشیناک و میترا(مهر)، در یونان با آپولو، آتنا و دیونیسوس ارتباط مییابد. این موجود با نمادهای ایزدی مرتبط با خورشید و روشنایی پیوند خورده است و بهعنوان نماد محافظت،روشنایی وخرد شناخته میشود.