فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مسئله که کثرت مشهود در جهان چگونه از علت نخستین ایجاد شده، در کلام اندیشمندان موحد به‌ویژه فیلسوفان و متکلمان اسلامی محل مناقشه و تضارب آراء بوده است. مسئلۀ محوری این بحث نیز قاعدۀ الواحد است که اختلاف آرای بسیاری درمورد صحت و همچنین تفاسیر آن مشاهده می‌شود. در این نوشتار به روش تحلیلی‌توصیفی ابتدا به نقد برخی اقوال در این مسئله پرداخته شده و در ادامه به‌منظور دست‌یابی به تبیین صحیح ایجاد کثرت، ابتدا مدعای اصل سنخیت بررسی و اثبات می‌شود که برخلاف برخی اقوال نباید از این اصل در اثبات قاعدۀ الواحد استفاده کرد، بلکه این قاعده را می‌توان با دقت در تعریف علت تامه اثبات کرد. پس از اثبات این مطلب که طبق تقریر صحیح قاعدۀ الواحد هر علتِ تامۀ واحدی معلول واحدی دارد، نحوۀ ایجاد کثرت در معلولات را می‌توان به شیوه‌ای شبیه به بیان خواجه نصیرالدین طوسی در شرح اشارات تبیین کرد که هم قاعدۀ الواحد نقض نشود و هم اشکالات مخالفان این قاعده وارد نباشد. در نوشتار حاضر برای درک ساده‌تر این مسئله با اثبات اینکه رابطۀ علیت مصداقی از «تابع» در ریاضیات است، صدور کثرت از علت نخستین، مدل‌سازی و در خاتمه مزایای این مدل‌سازی بیان می‌شود.