بررسی صدای راوی در جهت‌گیری نویسنده ضمنی داستان (مطالعه موردی: رمان امپراتور کلمات)

نویسندگان

1 پژوهشگر پسادکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

doi
10.22126/rp.2023.8351.1673
چکیده

در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، اصلی‌ترین و مهم‌ترین ابزار نویسندگان بزرگ‌سال برای انتقال افکار و سلطۀ خود بر کودکان، زبان است که عامل اجتماعی‌کردن بسیار نیرومندی است. به‌همین دلیل، پیگیری پیچیدگی روش‌های مختلف برای نشان‌دادن روند انتقال افکار و کنترل بر مخاطب، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. نظریه‌پردازانی هم­چون فاولر، با درنظرگرفتن ابعاد مختلف متن ادبی، به برابرسازی زبان ادبیات و زبان هر متن دیگری برای نقد زبان‌شناختی تأکید دارند. فاولر برای بررسی فضاهای کنترل درون متن، نظریۀ دیدگاه روایی را مطرح می‌کند که در آن، برای رسیدن به سطوح بالاتر روابط قدرت و کنترل درون متن، به بررسی گفتمان راوی، شامل دیدگاه، صدای راوی و ارتباط و تسلط آن بر گفتمان شخصیت‌ها می‌پردازد. هدف پژوهش، بررسی این روابط در رمان امپراتور کلمات و تأثیر آن بر نشان‌دادن نویسنده‌ ضمنی اثر، براساس نظریة فاولر، ژنت و دیگر صاحب‌نظران این حوزه است. در رمان نوجوان امپراتور کلمات می‌پردازد. این پژوهش از نوع پژوهش‌های کیفی است که در آن، روش پژوهش اسنادی و روش داده‌کاوی، تحلیل محتوا به روش قیاسی بوده است. نتایج حاصل نشان داد که در رمان امپراتور کلمات، راوی سعی کرده است از اظهارنظرهای قطعی فاصله بگیرد و با استفاده از تکنیک‌های روایی، هم­چون فراداستان، هرچه بیشتر مخاطب را از روند داستان آگاه کند. نتیجه آن­که باوجودی‌که راوی بر گفتار شخصیت‌های داستان کنترلی ندارد، اما نفوذ بیش­تری در روایت داستان دارد و نمایندۀ نویسندۀ ضمنی است.