واکاوی عوامل و مؤلّفههای روانی، رفتاری و بلاغی راوی اعتمادناپذیر در داستان ریگجن رضا جولایی
نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
4 دانشجوی دکترای، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران
doi
10.22126/rp.2023.7526.1530چکیده
بحث اعتمادپذیری راوی به عنوان نقش واسط میان نویسنده و خوانندگان اثر، یکی از مباحث اساسی در علم روایتشناسی است. مشخّص کردن وضعیت اعتمادپذیری راوی در فهم و درک بهتر متن مؤثّر است. ذیل این بحث، ضمن تشریح موضوع راوی اعتمادناپذیر و ذکر ویژگیهای محتوایی و زبانی این نوع راوی با استفاده از شواهد موجود در داستان، این موضوع تشریح میشود که نویسنده چگونه از این ظرفیت تکنیکی برای ایجاد آشناییزدایی در سطح روایت استفاده کرده است؟ ریگجن اوّلین داستان کوتاه از مجموعه پاییز 32 اثر رضا جولایی، نویسنده معاصر است. در این داستان علاوه بر محتوای تاریخی جذّاب، نویسنده تلاش کرده تا با استفاده از ظرفیت فنّی اعتمادناپذیری راوی، ساختاری متفاوت خلق کند و با ارائه روایتهای ضدّ و نقیض و استفاده از راویان متعدّد، باعث ایجاد آشناییزدایی و شگفتی و در نتیجه التذاذ ادبی بیشتر خواننده شود. نتایج نشان میدهد که در حوزه مؤلّفه های روانی و رفتاری، نشانههایی همچون توهّم و خیالپردازی، خرافهگرایی، فرافکنی مشکلات، بدبینی و عدم اعتماد، غلبه هیجانات و عدم کنترل احساسات، تناقض میان ذهن و عین، قضاوتهای اشتباه، عدم تسلّط بر اوضاع و... و در حوزه ویژگیهای زبانی، نشانههایی همچون بسامد بالای جملات ناتمام، جملات سؤالی، جملات و عبارات مفید معنای شک و تردید، کلمات و عبارات مفید معنای کمدانشی، جملات کوتاه و ناسزاگویی نشاندهنده اعتمادناپذیری راوی هستند.
