تقریری انتقادی از مسئلۀ اصالت وجود و جایابی نوین آن در منظومۀ قواعد حکمی

نویسندگان

1 استادیار، گروه فرهنگ و تمدن، دانشکدۀ معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع). تهران. ایران.

doi
10.30513/ipd.2024.6168.1538
چکیده

در این مقاله تلاش شده است تا با روش فلسفی-تحلیلی به بازخوانی نوینی از اصل اصالت ‌وجود به‌عنوان مهم‌ترین رکن حکمت متعالیه پرداخته شود. در این بازخوانی انتقادی نشان داده شده که طرح معمول از مسئلۀ اصالت وجود، با چالش‌ها و ناکارآمدی‌هایی در حوزۀ تصور و تصدیق این اصل مواجه است. از جمله، بدون توجه کامل به معنا و سابقۀ دوگانۀ معقول اولی و معقول ثانوی نمی‌توان تصور صحیحی از چالش میان اصالت ‌وجود و اصالت ‌ماهیت داشت. لذا در ابتدا نقش محوری این دوگانه در فهم مسئله و حل آن تشریح شده است. در گام بعدی، برای درک بهتر مدعای اصالت ‌وجود در نگاهی نو، با تحلیل فلسفی مکاشفه‌ای که ملاصدرا را متفطن اصل اصالت‌ وجود نمود، روشن نموده‌ایم که میان درک صحیح مدعای اصالت ‌وجود با درک جایگاه هستی‌شناسانۀ «وجود منبسط»، رابطه‌ای تنگاتنگ وجود دارد و بدون توجه به این جایگاه، امکان تصور و تصدیق صحیح مدعای اصالت ‌وجود امکان‌پذیر نیست. در گام بعدی نیز نسبت این تقریر نوین با سایر تقریرات از اصالت ‌وجود و برخی لوازم آن مورد بررسی قرار گرفته و در پایان تلاش شده تا جایگاه نوینی برای ارائۀ این تقریر از اصالت ‌وجود در سیر آموزشی مباحث فلسفی ارائه شود.