فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گنجینه مصاحف محفوظ در مجموعه شیخ احمد جامی در شهرستان تربت‌جام تا کنون معرفی و مورد مطالعه واقع نشده است. تعداد41 نسخه قرآنی در مجموعه‌ی تاریخی - آرامگاهی شیخ احمد جام از دوره سلجوقی تا دوره قاجار وجود دارد که از این تعداد، ۷ نسخه دارای ترجمه‌ی فارسی هستند و ۸ نسخه نیز به صورت سی‌پاره موجود هستند و در اتاق‌های کوچک گنبدخانه مجموعه نگهداری می‌شوند.غنای خوشنویسی و تذهیب این نُسخ در کتابت، ترکیب‌بندی صفحات، خوشنویسی، تزیینات، نشان‌ها، صفحات وقف‌نامه، اوراق افتتاح و اختتام، قابل تامل و مطالعه است. هدف، توصیف و تحلیل بصری تزیینات پنج قرآن منتخب از مجموعه مذکور در دوران سلجوی تا قاجار است. بنابراین 1- ترکیب‌بندی قرآن‌های خطی منتخب سده‌ی ۶ تا ۱۴ هجری، وقفی آرامگاه شیخ جام چیست؟ 2- ویژگی‌های بصریِ کتاب‌آرایی قرآن‌های منتخب این مخزن، از نوع خط و خوشنویسی، صفحه‌آرایی، تزیینات و تذهیب و نشان‌ها چیست؟ روش تحقیق توصیفی و تحلیلی بوده و روش جمع‌آوری اطلاعات، اسنادی و کتابخانه‌ای و به ویژه بر برداشت‌‌های میدانی شامل عکاسی و مصاحبه استوار است. جامعه‌ی آماری شامل تعداد چهل و یک مصحف از دوران سلجوقی تا قاجار است. نمونه‌گیری هدفمند است و از نمونه‌های بارز از هر دوره، یک عدد مصحف جهت مطالعه، انتخاب شده است. یافته‌ها نشان داد که آرایه‌ها شامل جدول‌اندازی، سرسوره، شمسه و شرفه، ترصیع و نشان آیات، خمس و عشر است و قلم‌های مورد استفاده نیز تنوع جالب توجهی دارد. جدول‌اندازی در قرآن‌های دوره سلجوقی و ایلخانی نسبت به ادوار بعدی کمتر مورد توجه بوده ولی سرسوره‌ها پرکارتر با رنگ غالب طلایی است، در حالیکه سرسوره‌ها در قرآن‌های ادوار تیموری، صفوی و قاجار با لاجورد آراسته شده است. شمسه‌ها و شرفه‌ها در قرآن‌های ایلخانی به بعد، رواج بیشتری یافته و نشان‌های آیات، خمس و عشر در دوران ایلخانی و تیموری، پرکار و ظریف تصویر شده است. بررسی کتابت قرآن از قلم‌های کوفی تزیینی و ثلث برای سرسوره‌ها و قلم‌های ثلث و ریحان در متن قرآن تا عصر صفوی کاربرد داشته و از آن به بعد قلم نسخ مورد استقبال واقع شد. ترجمه‌ی آیات در ابتدا به نسخ و در عصر قاجار با نستعلیق کتابت شده است. شناسنامه مصاحف بازخوانی و بازشناسی شد و نوع قلم و تزیینات، نیز در تعدادی، دوره تاریخی مورد بازبینی و اصلاح قرار گرفت.