فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حرم مطهر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا‌(ع) مجموعه باشکوهی از برترین نمونه‌های هنر کاشی‌کاری از دوران مختلف تاریخی‌ست که در دوران سلجوقی و تیموری به اوج قله‌های پیشرفت و کمال رسید. همچنین نقوش هندسی این کاشی‌ها که متضمّن معانی والایی هستند با نمایش وحدت در کثرت و کثرت در وحدت، رجوع به عالم توحید را تجسم می‌بخشند. به همین علت از این دو دوره بهترین نمونه‌های هنر کاشی‌کاری را در پیش چشم داریم. هدف اصلی این تحقیق شناسایی نقوش هندسی 2 نمونه منتخب از کاشی‌های مجموعه حرم مطهر حضرت رضا (ع) بر اساس ویژگی‌های بصری و ساختار رنگ و نقش، در دوره های تاریخی سلجوقی و تیموری است. این تحقیق در پی پاسخ به این سوالات است: 1- در دوران سلجوقی و تیموری در کاشی‌های حرم امام رضا(ع) از چه نقوش هندسی بیشتر استفاده شده است؟ 2- در طی این دوران چه تغییراتی از لحاظ ساختار نقش، رنگ‌آمیزی، ترکیبات و بن نقوش ایجاد شده؟ 3- چه اشتراکات و تفاوت‌هایی بین نقوش هندسی کاشی‌ها وجود دارد؟ ارائه مقاله به شیوه توصیفی_ تحلیلی انجام شده و در بستر تطبیقی تاریخی به تحولات کاشی‌کاری حرم می‌پردازد. روش جمع‌آوری اطلاعات نیز، به شیوه ترکیبی از روش کتابخانه‌ای و مشاهده‌ای است. نتایج این پژوهش، بر اساس چهار معیار بن نقوش، ساختار نقوش، ترکیبات حاصل از نقوش و رنگ‌آمیزی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند، بیان می‌دارد که به لحاظ بن نقوش و ساختار آن‌ها در هر دو دوره مشابهت‌هایی وجود دارد، ولی ساختارها در دوره تیموری متنوع‌تر و نقوش ظریف‌تر و پیچیده‌ترند. پایه نقوش بر شکل هندسی ستاره‌ هشت‌پر استوار است. کاشی‌ها از نظر رنگ‌آمیزی شبیه یکدیگر هستند؛ ولی ترکیب حاصل از نقوش (گره‌ها) با وجود شکل مشترک ستاره هشت‌پر، نقطه اشتراکی با یکدیگر ندارند. در نتیجه شکل هندسی ستاره هشت‌پر می‌تواند به عنوان یک رمزگان معنادار بین هر دو دوره مورد نظر مشترک باشد.