نشانهشناسی فرهنگی «اسامی خاص» هستۀ بنیادین هزار و یکشب و هزار و یکروز
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم وتحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم وتحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران.
doi
10.22126/rp.2022.7590.1545چکیده
در نشانهشناسی فرهنگی، «اسامی خاص» لایۀ پیشین و متقدم از آگاهی ما را شکل میدهد. اسامی خاص باور اسطورهای و پیشمتنی برای نامگذاری و شناخت انسان از پدیدارهای محیط خویش است. بررسی اسامی خاص، دستیابی به شناخت اولیۀ هستۀ فرهنگی و زنجیرۀ نشانهای از پیش تعیین شده را فراهم میسازد. هزار و یکشب و هزار و یکروز از رستۀ متن تو در توی ادبیات عامیانۀ فارسی و بخش معنادار از حافظۀ تاریخی و جمعی فرهنگ مردم ایراناند. همسانی نامها، نشانهها و دلالتِ معنایی در سپهر نشانگانی در این دو کتاب، این پرسش را ایجاد میکند که مناسبات و تعاملات اسامیخاصِ هستۀ بنیادین این دو کتاب چگونه است؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی بر پایۀ نظریۀ نشانهشناسی فرهنگی یوری لوتمان: مطالعۀ ارتباط دوسویه و نقشمند میان نظامهای نشانهای متفاوت، نتیجه میگیرد: بخشی از ماهیت متن فرهنگ با الگوی اسامی خاصِ همسان و همریخت در هر دو داستان تکرار شده است. انتخاب نامها و هستۀ معنایی اسامی خاص هر دو داستان بر اساس قلمرو هنجار فرهنگ ایرانی شکل گرفته است که در تقابل با فرهنگ «دیگری» با گفتگومندی، تعامل و تقابل همراه است.
