فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

واکاوی ساختار حاکم بر اشکال روایی داستان، یکی از راه‌های بررسی عناصر روایت، از دیدگاه نظریه‌پردازانِ ساختارگرای روایت‌شناس است که زمینه‌های دریافت ماهیت ادبیات را فراهم ساخته و به گسترش الگوهای پردازشِ آثار ادبی، کمک می‌کند. این پژوهش به بررسی و تحلیل داستان شیخ صنعان که در مثنوی منطق‌الطیر عطار آمده، بر پایۀ نظریۀ ساختاری کلود برمون می‌پردازد که با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. از نظر برمون، پی‌رفت عنصر اصلی روایت است که هر داستان بر پایة پی‌رفت‌های موجود، تحلیل می‌شود. هر پی‌رفت بر مبنای سه کارکرد امکان، فرآیند و پیامد شکل می‌گیرد. داستان شیخ صنعان با داشتن هفت پی‌رفت و سه توالی زنجیره‌ای، انضمامی و پیوندی با الگوی روایتی برمون منطبق است و شیخ صنعان با تغییر حالت کنشگری به کنش‌پذیری و بالعکس، به عنوان قهرمان داستان به خوبی ایفای نقش می‌کند و با کمک شخصیت‌های یاریگر در مسیر داستان، پیروز می‌شود که این نشان از هنرمندی عطار در شیوۀ روایت‌پردازی و ساختار نظام‌مند داستان شیخ صنعان است.